Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên và cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030, việc phát triển đồng bộ thị trường vốn được xem là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, đa dạng hóa nguồn lực tài chính và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Nhà báo Phạm Đức Sơn - Tổng Biên tập Tạp chí Nhà đầu tư cho biết, Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, trong đó xác định phát triển thị trường vốn trung và dài hạn theo hướng minh bạch, hiện đại, an toàn và bền vững; giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngắn hạn của hệ thống ngân hàng.
Nghị quyết cũng đặt mục tiêu hoàn thiện đồng bộ thể chế đối với thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu và các định chế trung gian; đẩy nhanh việc xây dựng, đưa vào vận hành các trung tâm tài chính quốc tế, khu vực, đồng thời thúc đẩy lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán trên cơ sở cải cách thực chất về khả năng tiếp cận thị trường, chất lượng hàng hóa, minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.
Theo ông Phạm Đức Sơn, Nghị quyết 10 được ban hành trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Ngày 27/6, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 168/NQ-CP về cập nhật kịch bản tăng trưởng và các giải pháp trọng tâm nhằm quyết tâm đưa tăng trưởng kinh tế năm 2026 đạt từ 10% trở lên, trong đó 6 tháng cuối năm phấn đấu tăng trưởng 11,9%.
Để đạt mục tiêu này, nhu cầu vốn đầu tư là rất lớn. Theo tính toán của Bộ Tài chính, tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026 - 2030 cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, bình quân 7,7 triệu tỷ đồng mỗi năm, cao hơn gấp đôi so với giai đoạn trước.
Trong khi đó, cấu trúc cung ứng vốn của Việt Nam vẫn phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống ngân hàng. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ tín dụng trên GDP ở mức khoảng 146% - thuộc nhóm cao nhất trong các quốc gia có thu nhập trung bình thấp. Việc sử dụng nguồn vốn huy động ngắn hạn để tài trợ cho các khoản vay trung và dài hạn tiếp tục tạo áp lực lớn về thanh khoản và rủi ro kỳ hạn đối với hệ thống ngân hàng.
Ở chiều ngược lại, các kênh dẫn vốn khác vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Đến cuối tháng 5/2026, vốn hóa thị trường chứng khoán đạt hơn 10,6 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP năm 2025; trong khi dư nợ trái phiếu doanh nghiệp mới khoảng 1 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 10% GDP - thấp hơn đáng kể so với nhiều nền kinh tế trong khu vực.
Ông Phạm Đức Sơn cho hay, Chính phủ cũng đã yêu cầu tiếp tục phát triển hiệu quả thị trường chứng khoán, sửa đổi Luật Chứng khoán trong năm 2026, thiết kế các sản phẩm tài chính mới và thu hút dòng vốn quốc tế vào các trung tâm tài chính tại Việt Nam. Gần đây nhất, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục chỉ đạo phát triển lành mạnh thị trường vốn, thị trường trái phiếu doanh nghiệp và giao Bộ Tài chính hoàn thiện Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính trong tháng 7/2026.
Tại hội thảo, bà Hà Thu Giang - Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) cho biết, đến ngày 13/7/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt gần 20,1 triệu tỷ đồng, tăng 7,86% so với cuối năm 2025. Như vậy, chỉ trong hơn nửa đầu năm, hệ thống ngân hàng đã cung ứng thêm khoảng 1,46 triệu tỷ đồng cho nền kinh tế.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, GDP 6 tháng đầu năm vẫn tăng 8,18% - mức cao nhất của cùng kỳ giai đoạn 2011 - 2026, trong đó chính sách tiền tệ và tín dụng đóng vai trò quan trọng. Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng tập trung vốn vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, các ngành ưu tiên, dự án trọng điểm; đồng thời đơn giản hóa thủ tục, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân. Trong 6 tháng đầu năm, hơn 1.000 chương trình kết nối ngân hàng - doanh nghiệp đã được tổ chức trên toàn quốc.
Nhiều chương trình tín dụng chuyên ngành cũng đạt kết quả tích cực như gói tín dụng nông, lâm, thủy sản với doanh số giải ngân hơn 225.500 tỷ đồng; chương trình nhà ở xã hội giải ngân 12.440 tỷ đồng; chương trình phát triển vùng lúa chất lượng cao tại Đồng bằng sông Cửu Long giải ngân khoảng 4.400 tỷ đồng; chương trình tín dụng dành cho hạ tầng điện, giao thông và công nghệ chiến lược đạt dư nợ hơn 11.600 tỷ đồng.
Tuy nhiên, bà Hà Thu Giang cảnh báo hệ thống ngân hàng đang chịu áp lực rất lớn khi nhu cầu vốn đầu tư trung và dài hạn ngày càng tăng trong khi nguồn huy động chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn. “Cần phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp, để tạo kênh dẫn vốn trung và dài hạn hiệu quả cho nền kinh tế, qua đó giảm áp lực cung ứng vốn cho hệ thống ngân hàng”, bà nhấn mạnh.
Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), ông Hà Duy Tùng - Phó Chủ tịch UBCKNN cho biết, thị trường chứng khoán Việt Nam đang tiếp tục mở rộng và ngày càng khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung, dài hạn của nền kinh tế. Đến cuối tháng 6/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 10,8 triệu tỷ đồng, tương đương 82,6% GDP; thị trường có 54 doanh nghiệp vốn hóa trên 1 tỷ USD, trong đó 4 doanh nghiệp vượt 10 tỷ USD.
Quy mô thị trường trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,8 triệu tỷ đồng, tương đương 22,1% GDP. Trong nửa đầu năm, tổng giá trị huy động vốn qua cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp đạt hơn 325.300 tỷ đồng, tăng gần 16% so với cùng kỳ.
Theo ông Hà Duy Tùng, thị trường chứng khoán giúp doanh nghiệp huy động nguồn vốn chủ sở hữu và vốn dài hạn để đầu tư mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, giảm áp lực vay ngân hàng; đồng thời tạo điều kiện để dòng tiền nhàn rỗi trong xã hội được chuyển hóa thành vốn đầu tư cho nền kinh tế. “Không thể có một nền kinh tế phát triển bền vững nếu thiếu một thị trường chứng khoán đủ lớn, đủ sâu và đủ mạnh”, ông nhấn mạnh.
Đề cập đến việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026, ông Hà Duy Tùng cho rằng, giá trị lớn nhất của sự kiện này không chỉ nằm ở khả năng thu hút thêm dòng vốn quốc tế mà còn tạo động lực cải cách toàn diện thị trường. “Nâng hạng thị trường chứng khoán không phải là cái đích cuối cùng, mà là đòn bẩy chiến lược để xây dựng một thị trường vốn chuyên nghiệp, minh bạch và tiệm cận các chuẩn mực tài chính toàn cầu”, ông khẳng định.
Ở góc độ chuyên gia, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia nhận định, mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi lượng vốn đầu tư rất lớn, trong khi dư địa mở rộng tín dụng ngân hàng không còn nhiều. Ông cho biết khu vực tư nhân sẽ phải đóng góp khoảng 25,5 triệu tỷ đồng, tương đương 65% tổng nhu cầu vốn của giai đoạn 2026 - 2030. Vì vậy, vấn đề không chỉ là huy động thêm vốn mà còn phải mở rộng và nâng cao hiệu quả các kênh dẫn vốn.
Theo TS. Cấn Văn Lực, thị trường tài chính hiện vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn như quy mô các quỹ đầu tư dài hạn còn nhỏ, sản phẩm tài chính chưa đa dạng, mức độ minh bạch chưa cao và cơ sở hạ tầng dữ liệu còn hạn chế. Đáng chú ý, dư nợ cho vay ký quỹ tại các công ty chứng khoán đã tăng từ khoảng 125.000 tỷ đồng cuối quý I/2023 lên 445.000 tỷ đồng vào cuối quý II/2026. “Nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính ngày càng lớn, tiềm ẩn rủi ro đáng kể, nhất là khi thị trường đảo chiều”, TS. Cấn Văn Lực cảnh báo.
TS. Cấn Văn Lực kiến nghị, Việt Nam sớm ban hành chương trình cải cách tổng thể thị trường tài chính; phát triển mạnh các quỹ hưu trí, quỹ đầu tư dài hạn, quỹ đầu tư mạo hiểm, tài chính xanh, tài chính số và thị trường carbon; đồng thời hoàn thiện cơ chế xử lý nợ, xây dựng cơ sở dữ liệu tài chính quốc gia và chuyển mạnh sang mô hình quản lý dựa trên rủi ro và công nghệ.
Để thị trường vốn phát triển bền vững, cần dựa trên ba nền tảng cốt lõi gồm thể chế đáng tin cậy, dữ liệu minh bạch và kỷ luật thị trường nghiêm minh. Đây sẽ là điều kiện quan trọng để hình thành một hệ thống tài chính cân bằng hơn, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và đáp ứng nhu cầu vốn cho mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong những năm tới.
