Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số; thực hiện các cam kết quốc tế về tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và giảm phát thải khí nhà kính, phát triển hạ tầng năng lượng thông minh được xem là một trong những yếu tố nền tảng để nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống năng lượng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng trong giai đoạn mới.
Hạ tầng năng lượng thông minh đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa vận hành hệ thống năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tăng cường khả năng tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo, đồng thời góp phần thúc đẩy chuyển đổi số và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển xanh của Việt Nam.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, ông Phạm Mạnh Hùng - Phó Tổng Giám đốc Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam cho rằng, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu rất lớn và đầy khát vọng. Đại hội XIV của Đảng xác định đến năm 2030 nước ta trở thành quốc gia đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Các yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao đặt ra yêu cầu hạ tầng năng lượng phải đi trước một bước, bảo đảm cung ứng đầy đủ, ổn định và an toàn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như đời sống xã hội. Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định rõ yêu cầu xây dựng hệ thống năng lượng quốc gia đồng bộ, hiện đại, thông minh; tạo đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực năng lượng.
Cùng với Luật Điện lực năm 2024, quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được điều chỉnh và các cơ chế, chính sách liên quan, những định hướng lớn này đang mở ra không gian phát triển mới, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quy hoạch, đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống năng lượng quốc gia. Bên cạnh đó, cam kết đạt mức phát thải ròng bằng '0' vào năm 2050 của Việt Nam tại Hội nghị COP26 tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo và từng bước hình thành hạ tầng năng lượng thế hệ mới.
“Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, hạ tầng năng lượng không còn chỉ là những nhà máy điện hay những đường dây truyền tải điện. Hạ tầng năng lượng của tương lai phải là hạ tầng thông minh, được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và các giải pháp đổi mới sáng tạo”, ông Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh.
Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế tại diễn đàn, bà Deirdre Ní Fhallúin - Đại sứ Ireland tại Việt Nam cho biết, Ireland đã triển khai khoảng 2,2 triệu công tơ điện thông minh tại các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh trên toàn quốc. Hiện hơn 80% hộ gia đình Ireland đã được trang bị công tơ điện thông minh và 97% trong số đó đang truyền dữ liệu hàng ngày.
Hệ thống công tơ thông minh giúp vận hành hệ thống điện linh hoạt hơn thông qua biểu giá điện theo thời gian sử dụng, theo dõi chi tiết mức tiêu thụ điện, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và khai thác tốt hơn các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời. Đồng thời, công tơ điện thông minh cũng hỗ trợ triển khai các dịch vụ điều chỉnh phụ tải trong tương lai, giúp người dân chủ động lựa chọn thời điểm sử dụng điện phù hợp để tiết kiệm chi phí, đặc biệt trong giờ cao điểm.
Kế hoạch hành động vì khí hậu của Ireland còn thúc đẩy áp dụng các biểu giá điện xanh linh hoạt, cho phép người tiêu dùng được hưởng mức giá ưu đãi hơn khi nguồn điện gió và điện mặt trời dồi dào. Các biểu giá này phản ánh trực tiếp biến động giá điện bán buôn theo từng thời điểm trong ngày.
“Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy hệ thống công tơ thông minh, khả năng điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện, chuyển đổi số, công nghệ lưu trữ năng lượng, vận hành hệ thống tiên tiến và sự tham gia tích cực của người tiêu dùng có vai trò quan trọng không kém việc phát triển nguồn điện tái tạo”, bà Deirdre Ní Fhallúin cho hay.
Cũng tại Diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường nhận định rằng, thế giới đang chuyển từ cách tiếp cận tập trung mở rộng công suất phát điện sang xây dựng hệ thống năng lượng có khả năng điều phối linh hoạt giữa phát điện, truyền tải, lưu trữ và tiêu thụ.
Chuyển đổi năng lượng đang bước sang giai đoạn mới khi trọng tâm không còn chỉ là phát triển nguồn điện sạch mà là xây dựng hệ thống năng lượng thông minh, linh hoạt và có khả năng chống chịu cao. Đây được xem là điều kiện quan trọng để Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế số.
“Dù đầu tư toàn cầu cho chuyển dịch năng lượng tiếp tục tăng mạnh và đã vượt xa dòng vốn dành cho nhiên liệu hóa thạch, tiến trình này vẫn đối mặt nhiều thách thức như thiếu hạ tầng lưới điện, phân mảnh chuỗi cung ứng và áp lực bảo đảm điện nền. Không thể phát triển năng lượng tái tạo bền vững nếu thiếu hệ thống lưu trữ, truyền tải và lưới điện thông minh. Nếu không giải quyết được bài toán điều phối, tình trạng nơi thừa điện, nơi thiếu điện sẽ tiếp tục gây lãng phí nguồn lực”, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ khẳng định.
Tại diễn đàn, các đại biểu và chuyên gia tập trung thảo luận nhiều nội dung trọng tâm như: Cơ chế huy động nguồn lực tài chính cho phát triển hạ tầng năng lượng thông minh; thực trạng và triển vọng phát triển hạ tầng năng lượng của Việt Nam đến năm 2035; định hướng phát triển đô thị thông minh gắn với hạ tầng năng lượng trong giai đoạn 2026 - 2035; xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam; giải pháp tích hợp hạ tầng năng lượng trong quy hoạch đô thị xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu trung hòa carbon...
Diễn đàn là không gian đối thoại giữa cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức quốc tế, giới chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Đây là cơ hội để các bên cùng trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, cập nhật xu hướng công nghệ mới, nhận diện các cơ hội và thách thức, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển hạ tầng năng lượng thông minh tại Việt Nam.
