Chuyển đổi số đang mở ra những cơ hội chưa từng có cho sự phát triển của đất nước, đồng thời đặt công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước nhiều thách thức mới trên không gian mạng. Trong bối cảnh đó, việc đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, giáo dục và định hướng thông tin trở thành yêu cầu cấp thiết. Từ thực tiễn thành phố Huế và Trường Tiểu học Xuân Phú, bài viết đề xuất một số mô hình, giải pháp nhằm phát huy sức mạnh của nhà trường, gia đình và xã hội trong xây dựng “lá chắn mềm” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần đưa Nghị quyết số 35-NQ/TW đi vào cuộc sống trong kỷ nguyên số.
Chuyển đổi số và những thách thức mới đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Những năm gần đây, chuyển đổi số đã trở thành xu thế phát triển tất yếu của thế giới và Việt Nam. Công nghệ số không chỉ làm thay đổi phương thức quản lý, sản xuất, kinh doanh mà còn tác động sâu sắc đến đời sống xã hội, cách thức tiếp cận thông tin và hình thành nhận thức của con người.
Nếu như trước đây báo in, phát thanh và truyền hình là những kênh thông tin chủ yếu thì ngày nay internet và mạng xã hội đã trở thành môi trường thông tin phổ biến nhất. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người dân có thể tiếp cận hàng nghìn nguồn tin khác nhau trong thời gian rất ngắn. Đây vừa là cơ hội để lan tỏa nhanh chóng các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, vừa đặt ra nhiều thách thức trong việc kiểm soát và định hướng thông tin.
Tại thành phố Huế, quá trình xây dựng chính quyền số, đô thị thông minh và xã hội số đang được triển khai mạnh mẽ. Các nền tảng số đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận dịch vụ công và thông tin chính thống. Trong ngành giáo dục, việc ứng dụng công nghệ thông tin, hồ sơ điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, các nền tảng quản lý học sinh và tương tác với phụ huynh đã tạo nên nhiều chuyển biến tích cực.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của môi trường số là sự xuất hiện ngày càng nhiều của tin giả, tin sai sự thật, thông tin xuyên tạc và các nội dung độc hại. Chỉ trong thời gian ngắn, một thông tin chưa được kiểm chứng có thể lan truyền đến hàng nghìn người, gây tác động tiêu cực đến nhận thức xã hội. Đáng lo ngại hơn, các thế lực thù địch ngày càng sử dụng những phương thức tinh vi, lợi dụng các vấn đề xã hội, những hạn chế trong thực tiễn hoặc những vụ việc cá biệt để xuyên tạc, kích động và làm suy giảm niềm tin của nhân dân.
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra những thách thức mới. Công nghệ có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh, video giả với mức độ chân thực cao, khiến việc nhận diện thông tin sai lệch trở nên khó khăn hơn. Điều đó đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên và người dân phải được trang bị kỹ năng số, kỹ năng kiểm chứng thông tin và khả năng tự bảo vệ mình trước các nguy cơ trên không gian mạng.
Trong bối cảnh đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách mà trở thành trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội. Công tác này cần được triển khai bằng những phương thức mới, phù hợp với môi trường số, bảo đảm vừa giữ vững nguyên tắc, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền và xây dựng thế trận thông tin trong môi trường số
Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là đổi mới mạnh mẽ công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng. Nếu trước đây tuyên truyền chủ yếu được thực hiện theo hình thức truyền đạt một chiều thì ngày nay cần chuyển sang mô hình truyền thông tương tác, lấy người tiếp nhận thông tin làm trung tâm.
Người dân hiện đại không chỉ muốn được cung cấp thông tin mà còn muốn trao đổi, phản hồi và tham gia vào quá trình tiếp nhận thông tin. Vì vậy, nội dung tuyên truyền cần được thể hiện bằng nhiều hình thức đa dạng, sinh động và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Các video ngắn, infographic, podcast, diễn đàn trực tuyến, mạng xã hội và các nền tảng số cần được khai thác hiệu quả để đưa thông tin chính thống đến gần hơn với người dân.
Bên cạnh việc phản bác các quan điểm sai trái, công tác tuyên truyền cần chú trọng lan tỏa những giá trị tích cực, những tấm gương tiêu biểu và những thành tựu phát triển của đất nước. Thực tiễn cho thấy những câu chuyện người thật, việc thật luôn có sức thuyết phục mạnh mẽ. Khi người dân được tiếp cận thường xuyên với những thông tin tích cực, niềm tin xã hội sẽ được củng cố và sức đề kháng trước các luận điệu xuyên tạc cũng được nâng cao.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là xây dựng thế trận thông tin liên hoàn trên không gian mạng. Trong điều kiện hiện nay, thông tin không còn vận động theo một chiều từ trên xuống dưới mà lan truyền theo nhiều hướng với tốc độ rất nhanh. Vì vậy, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ dựa vào một số cơ quan chuyên trách mà cần sự tham gia của mọi tổ chức, cá nhân trong hệ thống chính trị. Mỗi cán bộ, đảng viên cần trở thành một chủ thể lan tỏa thông tin chính thống. Mỗi cơ quan, đơn vị cần chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và minh bạch. Khi khoảng trống thông tin được thu hẹp, cơ hội để tin giả và thông tin sai lệch phát triển cũng sẽ giảm đi đáng kể.
Trong quá trình đó, lực lượng tuyên vận từ cơ sở giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Đây là những người gần dân nhất, hiểu dân nhất và có khả năng tác động trực tiếp đến nhận thức của nhân dân. Đội ngũ cán bộ cơ sở, đảng viên, giáo viên, đoàn viên, hội viên và những người có uy tín trong cộng đồng chính là cầu nối giữa chủ trương của Đảng với đời sống xã hội.
Đối với ngành giáo dục, vai trò của đội ngũ giáo viên càng trở nên quan trọng trong thời đại số. Không chỉ truyền đạt kiến thức, giáo viên còn góp phần định hướng nhận thức, giáo dục giá trị sống, bồi dưỡng lòng yêu nước và hình thành kỹ năng số cho học sinh. Thông qua các nền tảng trực tuyến, các nhóm tương tác với phụ huynh và các hoạt động giáo dục, nhà trường có thể trở thành một trung tâm lan tỏa thông tin tích cực trong cộng đồng.
Từ thực tiễn đó có thể khẳng định rằng, đổi mới công tác tuyên truyền trong môi trường số không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay.
Mô hình “Mỗi giáo viên là một tuyên truyền viên số” và “Ba lớp bảo vệ tư tưởng trong trường học”
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, ngành giáo dục không chỉ thực hiện nhiệm vụ truyền thụ tri thức mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, bồi dưỡng lý tưởng sống và xây dựng năng lực công dân số cho thế hệ trẻ. Đây cũng là môi trường thuận lợi để triển khai các giải pháp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng một cách thiết thực, hiệu quả và bền vững.
Cô Nguyễn Thị Thủy An, phó bí thư chi bộ - phó hiệu trưởng trường tiểu học Xuân Phú chia sẻ: “Từ thực tiễn công tác quản lý tại Trường Tiểu học Xuân Phú, tôi nhận thấy rằng việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường giáo dục không nên được hiểu theo nghĩa hẹp là tuyên truyền các nghị quyết hay các nội dung chính trị đơn thuần. Quan trọng hơn là tạo dựng được môi trường giáo dục lành mạnh, xây dựng niềm tin, lan tỏa các giá trị tích cực và trang bị cho học sinh khả năng nhận diện đúng - sai trong môi trường số. Xuất phát từ nhận thức đó, nhà trường đã triển khai hai mô hình và đã đạt hiệu quả hơn kỳ vọng tại trường tiểu học Xuân Phú, đó là mô hình “Mỗi giáo viên là một tuyên truyền viên số” và mô hình “Ba lớp bảo vệ tư tưởng trong trường học”.
Trước hết, mô hình “Mỗi giáo viên là một tuyên truyền viên số” được xây dựng trên cơ sở phát huy vai trò, uy tín và ảnh hưởng xã hội của đội ngũ nhà giáo trong thời đại số.
Trong mọi giai đoạn phát triển của đất nước, người thầy luôn có vị trí đặc biệt trong xã hội. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là người định hướng giá trị, giáo dục đạo đức và góp phần hình thành nhân cách cho học sinh. Trong môi trường giáo dục tiểu học, ảnh hưởng của giáo viên càng rõ nét bởi đây là giai đoạn học sinh đang hình thành những nhận thức ban đầu về cuộc sống, về gia đình, quê hương và đất nước.
Ngày nay, vai trò của giáo viên không còn giới hạn trong phạm vi lớp học. Thông qua các nền tảng số, website nhà trường, fanpage, hệ thống quản lý học sinh, các nhóm Zalo phụ huynh và nhiều công cụ trực tuyến khác, giáo viên có điều kiện tiếp cận, trao đổi và tác động đến phụ huynh cũng như cộng đồng một cách thường xuyên hơn.
Chính vì vậy, mỗi giáo viên hoàn toàn có thể trở thành một tuyên truyền viên số bằng những việc làm rất gần gũi và thiết thực. Đó có thể là việc chia sẻ những câu chuyện đẹp về học sinh, lan tỏa những hoạt động nhân ái, phổ biến kỹ năng sử dụng internet an toàn, tuyên truyền các chủ trương của ngành giáo dục hoặc giới thiệu những giá trị văn hóa, lịch sử của quê hương đất nước.
Điều quan trọng là hoạt động tuyên truyền trong thời đại số không còn mang tính áp đặt mà cần được thực hiện bằng những nội dung chân thực, sinh động và giàu sức thuyết phục. Khi phụ huynh nhìn thấy sự tận tâm của giáo viên, khi cộng đồng thường xuyên được tiếp cận những hình ảnh tích cực từ nhà trường thì niềm tin xã hội sẽ được củng cố một cách tự nhiên.
Một trong những bài học lớn của công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay là muốn chống lại thông tin xấu độc thì không thể chỉ tập trung phản bác mà phải chủ động tạo ra dòng thông tin tích cực mạnh mẽ hơn. Trong môi trường mạng, khoảng trống thông tin thường là điều kiện để tin giả phát triển. Ngược lại, khi những thông tin chính xác, những câu chuyện đẹp và những giá trị nhân văn được lan tỏa thường xuyên thì các thông tin tiêu cực sẽ giảm sức ảnh hưởng.
Đối với học sinh, giáo viên còn có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành năng lực công dân số. Hiện nay nhiều em được tiếp cận internet từ rất sớm. Bên cạnh những lợi ích to lớn, môi trường mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ như tin giả, nội dung độc hại, bạo lực mạng, lừa đảo trực tuyến hoặc các quan điểm lệch lạc.
Do đó, giáo viên cần giúp học sinh hình thành những kỹ năng cơ bản như nhận diện thông tin chưa được kiểm chứng, biết lựa chọn nguồn tin chính thống, tôn trọng pháp luật khi tham gia môi trường mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng xử văn minh trên internet. Đây chính là quá trình xây dựng “sức đề kháng tư tưởng” cho thế hệ trẻ ngay từ trong nhà trường.
Những năm qua, Trường Tiểu học Xuân Phú đã từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý và truyền thông giáo dục. Nhà trường duy trì website chính thức, fanpage, hệ thống nhóm Zalo lớp học và nhiều hình thức tương tác trực tuyến khác. Thông qua các nền tảng này, nhiều hoạt động giáo dục, phong trào thi đua, gương học sinh vượt khó, các hoạt động thiện nguyện và các giá trị tích cực được lan tỏa rộng rãi đến phụ huynh và cộng đồng.
Thực tiễn cho thấy khi thông tin được công khai, minh bạch và truyền tải bằng những hình thức gần gũi thì sự đồng thuận xã hội được nâng cao rõ rệt. Đây chính là hiệu quả thiết thực của mô hình “Mỗi giáo viên là một tuyên truyền viên số”.
Song song với mô hình trên, tôi triển khai mô hình “Ba lớp bảo vệ tư tưởng trong trường học”.
Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc bảo vệ học sinh trước các tác động tiêu cực của môi trường mạng không thể chỉ giao cho một lực lượng riêng lẻ. Muốn đạt hiệu quả cần có sự phối hợp đồng bộ giữa nhà trường, gia đình và các chủ thể liên quan. Từ yêu cầu đó, mô hình “Ba lớp bảo vệ tư tưởng trong trường học” được hình thành như một hệ thống liên kết nhiều tầng, nhiều lớp.
Lớp bảo vệ thứ nhất là Chi bộ Đảng và Ban giám hiệu nhà trường.
Đây là lớp bảo vệ giữ vai trò trung tâm lãnh đạo và định hướng. Chi bộ Đảng có nhiệm vụ quán triệt các chủ trương, nghị quyết của Đảng; xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh; lãnh đạo công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong toàn trường. Ban giám hiệu là lực lượng tổ chức thực hiện, cụ thể hóa các chủ trương thành kế hoạch và giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Trong thời đại số, vai trò của lớp bảo vệ thứ nhất còn thể hiện ở việc chủ động cung cấp thông tin chính thống, nắm bắt dư luận, xử lý các vấn đề phát sinh và định hướng hoạt động truyền thông của nhà trường. Khi lãnh đạo nhà trường làm tốt công tác thông tin thì sẽ hạn chế được những hiểu lầm, tin đồn và các tác động tiêu cực từ môi trường mạng.
Lớp bảo vệ thứ hai là đội ngũ giáo viên.
Nếu Chi bộ và Ban giám hiệu giữ vai trò lãnh đạo thì giáo viên chính là lực lượng trực tiếp triển khai các nhiệm vụ giáo dục và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thông qua hoạt động dạy học hằng ngày.
Mỗi bài giảng, mỗi hoạt động trải nghiệm, mỗi lời nhận xét của giáo viên đều góp phần hình thành nhận thức và nhân cách của học sinh. Trong môi trường số, giáo viên còn là cầu nối giữa nhà trường với gia đình thông qua các nền tảng trực tuyến. Đây chính là lực lượng gần gũi nhất với học sinh và có khả năng tác động tích cực, thường xuyên đến quá trình hình thành giá trị sống của các em.
Lớp bảo vệ thứ ba là phụ huynh và học sinh.
Nếu nhà trường là nơi giáo dục thì gia đình là môi trường đồng hành quan trọng nhất. Trẻ em dành phần lớn thời gian sinh hoạt trong gia đình và tiếp xúc với các thiết bị công nghệ dưới sự quản lý của cha mẹ. Vì vậy, phụ huynh cần được xem là đối tác giáo dục thực sự của nhà trường.
Một phụ huynh có hiểu biết về chuyển đổi số, biết đồng hành cùng con trên internet và thường xuyên phối hợp với giáo viên sẽ góp phần giảm đáng kể những nguy cơ đối với trẻ em trên môi trường mạng.
Đối với học sinh, mục tiêu cuối cùng không phải là được bảo vệ một cách thụ động mà là từng bước có khả năng tự bảo vệ mình. Khi được trang bị kiến thức, kỹ năng và ý thức trách nhiệm, các em sẽ trở thành những công dân số văn minh, biết lựa chọn thông tin đúng đắn và có khả năng ứng xử phù hợp trong môi trường mạng.
Điểm đặc sắc của mô hình “Ba lớp bảo vệ tư tưởng trong trường học” không nằm ở từng lớp riêng lẻ mà nằm ở sự kết nối giữa các lớp bảo vệ. Thông qua website, fanpage, các nhóm Zalo, các cuộc họp trực tuyến và hệ thống quản lý điện tử, một mạng lưới thông tin hai chiều được hình thành. Từ đó giúp nâng cao tính minh bạch, tăng cường sự đồng thuận và tạo dựng niềm tin giữa nhà trường với phụ huynh.
Có thể nói đây chính là một “lá chắn mềm” được xây dựng bằng giáo dục, niềm tin và sự phối hợp đồng bộ thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính. Khi Chi bộ lãnh đạo đúng hướng, giáo viên giáo dục hiệu quả, phụ huynh đồng hành tích cực và học sinh được trang bị kỹ năng số cần thiết thì nhà trường sẽ hình thành môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và vững vàng trước các tác động tiêu cực từ không gian mạng.
Những kiến nghị
Từ thực tiễn triển khai chuyển đổi số trong giáo dục và công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng tại cơ sở, tác giả bài viết đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ này trong thời gian tới như sau:
Thứ nhất, tiếp tục đầu tư và hoàn thiện hạ tầng số phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng. Trong thời đại số, hạ tầng công nghệ thông tin không chỉ phục vụ quản lý mà còn là công cụ quan trọng để cung cấp thông tin chính thống, định hướng dư luận và kết nối giữa các lực lượng trong hệ thống chính trị.
Thứ hai, tăng cường bồi dưỡng kỹ năng số, kỹ năng truyền thông và kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và giáo viên. Đây là lực lượng trực tiếp tham gia tuyên truyền, giáo dục và định hướng nhận thức trong cộng đồng.
Thứ ba, đẩy mạnh giáo dục kỹ năng số cho học sinh. Bên cạnh kiến thức văn hóa, cần chú trọng hình thành năng lực công dân số, kỹ năng sử dụng internet an toàn, kỹ năng kiểm chứng thông tin và ý thức trách nhiệm khi tham gia môi trường mạng.
Thứ tư, tiếp tục phát hiện, biểu dương và lan tỏa các mô hình hay, cách làm sáng tạo, các tập thể và cá nhân tiêu biểu trong công tác chuyển đổi số cũng như bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Những tấm gương tích cực luôn có sức thuyết phục mạnh mẽ và tạo hiệu ứng lan tỏa sâu rộng trong xã hội.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên chuyển đổi số là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, vừa mang tính cấp bách, vừa mang tính lâu dài. Trong bối cảnh không gian mạng ngày càng trở thành mặt trận quan trọng của công tác tư tưởng, việc đổi mới nội dung và phương thức thực hiện là yêu cầu tất yếu.
Thực tiễn tại Trường Tiểu học Xuân Phú cho thấy, chuyển đổi số không chỉ mang lại những công cụ mới mà còn mở ra những phương thức mới để lan tỏa giá trị tích cực, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng sức đề kháng trước các thông tin sai trái, thù địch.
Khi mỗi cán bộ, đảng viên là một chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng; mỗi giáo viên là một tuyên truyền viên số; mỗi phụ huynh là một người đồng hành trách nhiệm; mỗi học sinh là một công dân số văn minh thì nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ ngày càng được củng cố vững chắc trong lòng nhân dân. Đó cũng là cơ sở quan trọng để xây dựng thành phố Huế phát triển nhanh, bền vững, giàu bản sắc và hội nhập thành công trong kỷ nguyên số.
Nguyễn Thị Ngọc Bích
Tài liệu tham khảo
- Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
- Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
- Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
- Chương trình chuyển đổi số ngành giáo dục giai đoạn 2021–2025
