Sự kiện diễn ra đúng dịp tròn một năm Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai đồng thời nhiều cải cách lớn về tổ chức hành chính, mô hình chính quyền địa phương và thể chế hóa định hướng đưa kinh tế tư nhân trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế quốc gia.
Sau 21 năm triển khai, Báo cáo PCI năm 2025 được xem là kỳ báo cáo mang tính bước ngoặt khi lần đầu tiên giới thiệu phiên bản PCI 2.0 và ra mắt Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI). Báo cáo được xây dựng trên cơ sở khảo sát quy mô lớn với sự tham gia của 3.546 doanh nghiệp tư nhân trong nước, 586 doanh nghiệp FDI và 1.001 hộ kinh doanh tại toàn bộ 34 tỉnh, thành phố, trở thành một trong những cuộc điều tra có chiều sâu nhất về khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam trong nhiều năm qua.
Theo VCCI, đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm trước. Cùng với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, khu vực tư nhân hiện tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, tương đương hơn 50% tổng số việc làm của nền kinh tế.
Đáng chú ý, năm 2025 ghi nhận số doanh nghiệp gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục 297.500 doanh nghiệp, tăng 27,4% so với năm 2024. Có tới 85,7% doanh nghiệp cho biết đang duy trì hoặc mở rộng quy mô hoạt động, cho thấy niềm tin kinh doanh đang phục hồi mạnh mẽ sau giai đoạn khó khăn kéo dài.
Dù vậy, khu vực kinh tế tư nhân vẫn đối mặt với nhiều rào cản lớn. Khó khăn về thị trường đầu ra tiếp tục gia tăng khi 60,2% doanh nghiệp phản ánh gặp trở ngại trong tìm kiếm khách hàng, tăng mạnh so với các năm trước. Tiếp cận vốn vẫn là bài toán nan giải khi 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Tỷ lệ khoản vay yêu cầu thế chấp tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực.
Mức độ minh bạch và khả năng dự báo chính sách cũng còn hạn chế khi chỉ khoảng 6 - 8% doanh nghiệp có thể thường xuyên dự đoán thay đổi chính sách, trong khi hơn một nửa phải dựa vào mạng xã hội để cập nhật thông tin dự thảo văn bản. Bên cạnh đó, chi phí không chính thức tiếp tục là vấn đề đáng quan ngại với 26% doanh nghiệp phản ánh phát sinh khoản chi ngoài quy định khi xin giấy phép kinh doanh, cao gần gấp ba lần mức trung bình khu vực.
Một điểm đáng chú ý khác là năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khoảng cách lớn so với nhiều nước trong khu vực. Chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ, thấp hơn đáng kể so với Malaysia, Thái Lan và mức trung bình của khu vực Đông Á - Thái Bình Dương. Đối với khu vực hộ kinh doanh, có tới 81,5% hộ ghi nhận doanh thu sụt giảm trong năm qua, đặt ra yêu cầu cấp thiết về lộ trình chuyển đổi và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Phát biểu tại lễ công bố, PGS.TS Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI nhấn mạnh: “Khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bứt phá nếu các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được khai thông quyết liệt trong 12 đến 18 tháng tới. PCI 2.0 cùng với BPI sẽ giúp đo lường sâu hơn chất lượng điều hành và năng lực kiến tạo của chính quyền địa phương trong giai đoạn mới”.
Theo Chủ tịch VCCI, để hiện thực hóa mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Phiên bản PCI 2.0 năm nay được cấu trúc lại gồm 9 chỉ số thành phần với 98 chỉ tiêu, phản ánh toàn diện hơn chất lượng điều hành kinh tế địa phương và hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân. Các chỉ số bao gồm gia nhập thị trường, tiếp cận nguồn lực, tính minh bạch, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, chi phí không chính thức, cạnh tranh bình đẳng, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, thiết chế pháp lý và chính quyền kiến tạo.
Thay vì tiếp tục công bố bảng xếp hạng chi tiết như các năm trước, VCCI chuyển sang công bố 6 nhóm chất lượng điều hành nhằm phù hợp với bối cảnh sáp nhập địa phương và tiệm cận thông lệ quốc tế. Điểm PCI trung vị toàn quốc năm nay đạt 63,90 điểm trên thang 100, phản ánh nỗ lực cải cách vẫn được duy trì ở nhiều địa phương.
05 địa phương được vinh danh trong nhóm chất lượng điều hành “Tốt” gồm: Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Bắc Ninh dẫn đầu về Chính quyền kiến tạo và Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; Đà Nẵng đứng đầu toàn quốc về chỉ số Gia nhập thị trường; Hải Phòng có tới 7/9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất; Phú Thọ xếp thứ hai toàn quốc về Tiếp cận nguồn lực; trong khi Quảng Ninh tiếp tục duy trì vị trí cao ở các chỉ số Cạnh tranh bình đẳng và Chính quyền kiến tạo.
Lần đầu tiên được công bố, Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) gồm 23 chỉ tiêu, tập trung đo lường sự phát triển thực chất của khu vực tư nhân và năng lực đổi mới sáng tạo của địa phương. Nếu PCI phản ánh chất lượng điều hành và môi trường thể chế thì BPI đo lường kết quả đầu ra của nền kinh tế tư nhân. Kết quả thí điểm BPI năm 2025 ghi nhận TP Hồ Chí Minh dẫn đầu với 5,67 điểm, tiếp theo là Hà Nội với 5,41 điểm và Quảng Ninh với 5,33 điểm.
Theo VCCI, kết quả PCI và BPI năm nay không chỉ phản ánh bức tranh hiện tại của khu vực kinh tế tư nhân mà còn cho thấy dư địa cải cách rất lớn để Việt Nam thúc đẩy tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
