Trong lịch sử, chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa năm 1789 trước quân Thanh là dấu mốc lẫy lừng, thể hiện bản lĩnh và sức mạnh quân sự của dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, theo Kỹ sư Vũ Đình Thanh, nghĩa quân Tây Sơn không chỉ phải đối mặt với nguy cơ từ phương Bắc mà còn từng nhiều lần giao chiến với lực lượng vũ trang phương Tây liên quan đến các Công ty Đông Ấn – những tập đoàn thương mại có thực lực quân sự mạnh mẽ thời bấy giờ. Ông cho rằng quy mô và mức độ trang bị của những lực lượng này cho thấy quân đội Đại Việt khi đó cũng phải sở hữu những ưu thế nhất định về công nghệ hỏa lực để đứng vững trước các thách thức từ bên ngoài.
Trong quá trình nghiên cứu, Kỹ sư Vũ Đình Thanh tập trung phân tích các loại vũ khí hỏa công được ghi chép trong sử sách Việt Nam và các tài liệu phương Tây, đặc biệt là hỏa hổ, hỏa pháo, thần công và các loại hỏa dược đặc biệt mà sử cũ mô tả là “cháy dai – khó dập tắt”. Một số dấu vết trong tư liệu và hiện vật khiến ông đặt giả thuyết rằng quân Tây Sơn có thể đã sớm tiếp cận hoặc phát triển những kỹ thuật tiên tiến trong sản xuất thuốc súng và vũ khí phóng xa.
Bên cạnh đó, Kỹ sư Vũ Đình Thanh nhắc đến vai trò của diêm tiêu – thành phần chủ đạo của thuốc súng đen, vốn được xem là vật tư chiến lược trong thời kỳ này. Từ thế kỷ XV, người Việt đã có câu chuyện về Hồ Nguyên Trừng bị nhà Minh bắt sang Trung Quốc để làm súng thần công. Trước đó, tướng Trần Khát Chân nhà Trần năm 1390 đã dùng súng thần công bắn vua Chiêm Thành Chế Bồng Nga trên sông. Chi tiết này chứng minh rõ ràng Đại Việt đã biết làm súng thần công với sức công phá hàng trăm mét, trước phương Tây cả 200 năm. Đại Việt chế ra súng hỏa mai nổi tiếng nhất thế giới, có tên gọi "súng Giao Chỉ" từ những năm 1479 trong khi phương Tây sử dụng súng đại trà 100 năm sau đó.
Việt Nam có những bước tiến vượt trội với súng đạn chính là nhờ một nguyên liệu sẵn có đó là phân dơi - nguồn diêm tiêu làm thuốc súng đen không thể thay thế cho đến hết thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Giai đoạn này, các nước phương Tây vẫn phải nhập khẩu diêm tiêu từ Đông Nam Á. Sau đó các công ty phương Tây phát hiện ra ở phía đông Ấn Độ cũng có sẵn phân dơi, sau đó chiếm được gần hết Ấn Độ và có được 70% nguồn diêm tiêu cần cho phương Tây khi đó. Pháp và các quốc gia còn lại chỉ còn trông chờ vào nguồn diêm tiêu từ Đông Nam Á trong đó có Việt Nam. Tất nhiên giá của diêm tiêu không hề rẻ. Theo thông tin chính thức từ Viện Nghiên cứu Chiến lược Pháp, cuối thế kỷ 17, đầu thế kỷ 18, giá mỗi kg phân dơi là gần 0,4kg vàng.
Từ đây, Kỹ sư Vũ Đình Thanh mở rộng nghiên cứu sang công nghệ chế tạo vũ khí của phong trào Tây Sơn. Theo ông, các chiến thắng lớn của quân Tây Sơn, từ việc đánh bại liên quân các công ty Đông Ấn năm 1782, 1783, tiêu diệt 5 vạn quân Xiêm năm 1785 đến đại phá 30 vạn quân Thanh năm 1789 đều gắn với ưu thế hỏa lực, mô tả trong sử sách là "lửa như rồng phun". Sau 6 năm nghiên cứu vũ khí Tây Sơn của Kỹ sư Vũ Đình Thanh cho thấy, tất cả những chiến thắng lẫy lừng đó của Hoàng đế Quang Trung là nhờ có vũ khí vượt trội hoàn toàn so với công nghệ của các công ty Đông Ấn phương Tây hay phương tây thời đó.
Theo Kỹ sư Vũ Đình Thanh, tuy Pháp có những tiến bộ vượt bậc nhưng vũ khí phốt pho của quân Đại Việt lúc đó vẫn hoàn toàn vượt trội so với vũ khí của các công ty đông ấn phương tây vì quân Đại Việt triều đại Tây Sơn có công nghệ chết tạo phốt pho. Bằng chứng là những đụng độ của quân Tây Sơn với liên quân các công ty Đông Ấn năm 1782 và 1783 mà theo chính sử nhà Nguyễn đã ghi. Mặc dù liên quân của các công ty Đông Ấn đó lên tới 3 - 5 vạn với những trang bị tốt nhất của phương tây như súng pháo, lựu đạn, tầu đồng nhưng gặp đại quân Tây Sơn với hỏa lực phốt pho thì tất cả từ chỉ huy Bá Đa Lộc, Nguyễn Ánh, tất cả lính đánh thuê đều tan vỡ và bỏ chạy.
Kỹ sư Vũ Đình Thanh cho rằng, tuy tạo được siêu vũ khí phốt pho nhưng nền công nghiệp quốc phòng của Đại Việt lúc đó chưa giải quyết được vấn đề an toàn khi gia công phốt pho, ngoài Hoàng đế Quang Trung, anh em vua và các tướng lĩnh chủ chốt bị chết vì ngộ độc phốt pho, tất nhiên rất nhiều chỉ huy, nhân công Đại Việt triều đại Tây Sơn cũng bị thiệt mạng trong khi gia công dẫn đến việc cung cấp vũ khí phốt pho bị gián đoạn. Đây cũng là nguyên nhân chính dẫn tới việc liên quân các công ty Đông Ấn thắng được Đại Việt thời Tây Sơn.
Dưới sự kiểm chứng của các đồng nghiệp là những chuyên gia vũ khí hàng đầu thế giới trong tập đoàn vũ khí hàng không, Kỹ sư Vũ Đình Thanh đã áp dụng hỏa dược của vua Quang Trung trong động cơ đốt trong, động cơ tên lửa hiện tại và cũng đăng ký độc quyền sáng chế về loại hỏa dược của Tây Sơn mà chính sử nhà Nguyễn còn ghi "Tây Sơn dùng nhựa cây trộn với dầu mỏ chế ra loại hỏa dược cháy lâu và không thể dập tắt".
Vũ khí của Đại Việt thời vua Quang Trung trong cuộc chiến đấu chống lại các công ty Đông Ấn phương Tây, theo mô tả của nhà Thanh về hỏa cầu với đặc chưng của vụ nổ phốt pho là "nhanh như sấm chớp", "nóng như thò tay vào vạc dầu", với hiện vật hỏa cầu Tây Sơn đã chứng minh đó là hỏa cầu phốt pho. Hỏa dược Tây Sơn được phóng ra từ hỏa hổ mà theo mô tả của chính sử nhà Nguyễn là "trong ống tống nhựa thông ra, trúng phải đâu, lập tức bốc cháy", chứng minh rõ ràng có thành phần phốt pho.
Trước đó, nước Pháp sau cách mạng Pháp đã chiếm cả Hà Lan nên thực tế công ty Đông Ấn Hà Lan, công ty Đông Ấn Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha đều chịu ảnh hưởng của Pháp. Khi vua Pháp bị phế truất nhưng công ty Đông Ấn Pháp được tái cơ cấu và vẫn phục vụ lợi ích của Pháp.
Với nhu cầu thuốc súng tăng mạnh bởi các cuộc chiến tranh liên miên nên nước Pháp đã dùng công ty Đông Ấn Pháp tổ chức đội quân viễn chinh với hàng trăm sĩ quan Pháp dưới sự chỉ huy của Đô Đốc Hải quân Pháp giỏi nhất của Napoleon, Bá tước của đế chế François Étienne de Rosily-Mesros với những tàu chiến tốt nhất của Pháp, trong đó có soái hạm Médusa cùng lực lượng lính đánh thuê đông đảo và tinh nhuệ của các công ty Đông Ấn. Công ty Đông Ấn Pháp khi đã đạt được mục tiêu của mình, lần lượt thu được nguồn diêm tiêu từ Campuchia, Lào rồi Việt Nam. Chính nguồn diêm tiêu đó đã giúp cho Napoleon đánh đâu thắng đấy và chinh phục được gần hết Châu Âu.
Những phát hiện, nhận định và suy ngẫm nêu trên, dù còn cần thêm luận điểm và chứng cứ kiểm chứng, đã tiếp tục mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu lịch sử Việt Nam qua lăng kính phản chiếu cả khoa học, công nghệ và lòng yêu nước. Các chuyên gia lịch sử đánh giá rằng những hướng tiếp cận mới như nghiên cứu của Kỹ sư Vũ Đình Thanh sẽ góp phần làm phong phú thêm góc nhìn khoa học về triều đại Tây Sơn – một trong những giai đoạn giàu khí phách và nhiều thành tựu quân sự của dân tộc.
