Hội thảo diễn ra trong hai ngày 30 - 31/7 tại Hà Nội, do Ban Thư ký APEC 2027 và Bộ Ngoại giao Việt Nam phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) tổ chức. Đây là sáng kiến do Việt Nam đề xuất trong khuôn khổ Nhóm công tác APEC về Doanh nghiệp nhỏ và vừa, thu hút gần 150 đại biểu đến từ các nền kinh tế APEC, tổ chức quốc tế, tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu và khu vực tư nhân.
Phát biểu tại hội thảo với tham luận “AI for MSMEs: Pressure or a New Growth Engine?”, bà Phạm Thị Thu Hằng (Hằng Phạm) - Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc 5S Media đưa ra một thông điệp trực diện: mua phần mềm không đồng nghĩa với chuyển đổi. Nếu doanh nghiệp giữ nguyên cách làm việc cũ, công cụ mới chỉ làm tăng chi phí và tạo thêm một lớp vận hành cần quản lý.
“Doanh nghiệp không tạo ra giá trị chỉ bằng cách mua thêm công cụ. Giá trị xuất hiện khi doanh nghiệp thiết kế lại cách làm việc để AI được đặt đúng chỗ trong quy trình”, bà Hằng Phạm nhấn mạnh.
Theo nữ doanh nhân, AI không thay thế hoàn toàn con người mà chủ yếu đảm nhận những tác vụ lặp lại, có tính quy trình và ít đòi hỏi phán đoán. Trên cơ sở đó, bà đề xuất mô hình 3 vai trò, trong đó AI đóng vai trò trợ lý xử lý dữ liệu và chuẩn bị bản nháp; nhân sự chịu trách nhiệm kiểm duyệt, phát hiện sai sót và bảo đảm chất lượng; còn lãnh đạo giữ quyền ra quyết định cuối cùng. “Nhân sự biết sử dụng AI sẽ tạo ra năng suất và giá trị vượt trội hơn. Tương tự, doanh nghiệp biết tổ chức lại công việc quanh AI sẽ có lợi thế rõ rệt so với doanh nghiệp chỉ đưa thêm công cụ vào mô hình vận hành cũ”, bà nói.
Để chuyển từ thử nghiệm rời rạc sang quản trị dựa trên dữ liệu, CEO 5S Media đề xuất lộ trình 5 bước. Theo đó, doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình vận hành để AI có thể tham gia đúng từng công đoạn; tập trung dữ liệu về một nguồn thống nhất nhằm tạo nền tảng đáng tin cậy cho hệ thống AI; số hóa tri thức, chuyển kinh nghiệm của từng cá nhân thành tài sản số dùng chung; xác định rõ ranh giới giữa phần việc của AI, vai trò kiểm duyệt của nhân sự và quyền ra quyết định của lãnh đạo; đồng thời chú trọng đào tạo kỹ năng ứng dụng AI cho đội ngũ gắn với các nguyên tắc về bảo mật dữ liệu, kiểm chứng thông tin và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.
Theo bà Hằng Phạm, thước đo của chuyển đổi AI không nên dừng ở số giờ tiết kiệm được hoặc số công cụ đã triển khai. Một sáng kiến thành công phải để lại cho doanh nghiệp quy trình rõ hơn, dữ liệu sạch hơn, tri thức được lưu giữ, đội ngũ có năng lực tốt hơn và cơ chế ra quyết định minh bạch hơn. Đây là những nền tảng giúp kết quả tiếp tục được duy trì ngay cả khi công cụ hoặc mô hình công nghệ thay đổi.
“AI có thể tạo ra tốc độ trong ngắn hạn. Nhưng tăng trưởng chỉ thực sự lâu dài khi tốc độ ấy được chuyển hóa thành quy trình, dữ liệu, tri thức và năng lực con người mà doanh nghiệp có thể tiếp tục sử dụng, cải tiến và nhân rộng”, bà Hằng Phạm nói.
Cũng theo CEO 5S Media, Việt Nam đang hội tụ 3 động lực quan trọng: chính sách hỗ trợ mạnh mẽ, tốc độ phổ cập AI nhanh và khả năng thích ứng linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp. Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP và hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số. Trong số này, ít nhất 300.000 doanh nghiệp được hỗ trợ ứng dụng sản phẩm, giải pháp công nghệ số, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo.
Dẫn Báo cáo Global AI Diffusion quý I/2026 của Microsoft, bà Hằng Phạm cho biết, 26,5% người Việt Nam trong độ tuổi 15 - 64 đã sử dụng một sản phẩm AI tạo sinh trong kỳ báo cáo, đưa Việt Nam đứng thứ hai Đông Nam Á về mức độ phổ cập AI. Đây là chỉ số về người sử dụng AI, không phải tỷ lệ doanh nghiệp đã triển khai AI.
“Khi chính sách hỗ trợ, tốc độ phổ cập công nghệ và sự linh hoạt của doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hội tụ, Việt Nam có một cơ hội rất hiếm để rút ngắn khoảng cách năng suất. Nhưng cơ hội chỉ trở thành tăng trưởng dài hạn nếu doanh nghiệp hành động từ quy trình và dữ liệu, thay vì chạy theo công cụ”, bà Hằng Phạm nhấn mạnh.
Bên cạnh các điều kiện vĩ mô, CEO 5S Media cho rằng, doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam có 3 lợi thế nổi bật: học hỏi và thay đổi nhanh, khả năng chống chịu trước biến động, cùng lực lượng lao động trẻ sẵn sàng nâng cấp kỹ năng số. Sự tinh gọn giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tái thiết kế quy trình nhanh hơn nhiều tổ chức quy mô lớn.
Một trong những rào cản lớn của doanh nghiệp nhỏ và vừa là khó thu hút đầy đủ nhân sự giỏi cho mọi chức năng. Theo bà Hằng, các hệ thống AI và AI agent có thể hỗ trợ phần việc nặng về thu thập, tổng hợp, phân tích và chuẩn bị phương án, qua đó giúp người lãnh đạo suy nghĩ rộng hơn, phản ứng nhanh hơn và dành nhiều năng lực hơn cho các quyết định quan trọng.
“AI có thể trở thành bộ não thứ hai của doanh nghiệp, nhưng không thể trở thành người chịu trách nhiệm thay CEO. Quyết định cuối cùng, đặc biệt với những vấn đề liên quan đến con người, thương hiệu và chiến lược, vẫn phải thuộc về lãnh đạo”, bà Hằng Phạm nói.
Trong bối cảnh AI phát triển nhanh, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp sẽ không đến từ việc sở hữu nhiều công cụ hơn, mà từ khả năng xây dựng quy trình, dữ liệu và đội ngũ đủ năng lực để khai thác công nghệ một cách hiệu quả. Đây cũng là nền tảng để doanh nghiệp tạo ra tăng trưởng bền vững trong dài hạn.
