Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Quân - nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam nhấn mạnh, đây là chủ đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng không chỉ đối với các hội viên mà còn với toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp.
Theo ông, khái niệm doanh nghiệp khoa học và công nghệ đã được đặt ra từ gần 20 năm trước, bắt đầu từ Nghị định đầu tiên ban hành năm 2007. Tuy nhiên, sau gần hai thập kỷ triển khai, số lượng doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận vẫn còn thấp, chưa tương xứng với tiềm năng và thực lực của khu vực doanh nghiệp ứng dụng công nghệ tại Việt Nam.
Các ý kiến tại Hội thảo thống nhất cho rằng, trong những năm gần đây, số doanh nghiệp ứng dụng khoa học và công nghệ tăng nhanh, nhiều đơn vị đã đáp ứng đầy đủ tiêu chí của doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Dù vậy, thủ tục hành chính còn phức tạp, hướng dẫn thực hiện chưa đủ cụ thể, trong khi các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng chưa tạo được sức hấp dẫn rõ ràng, khiến doanh nghiệp chưa thực sự cảm nhận được lợi ích thiết thực khi tham gia vào “sân chơi” này.
TS. Nguyễn Quân cho rằng, giai đoạn hiện nay đang mở ra nhiều thuận lợi lớn khi hàng loạt nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị đã và đang được ban hành. Trong đó, Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, có tác động trực tiếp và thiết thực đối với doanh nghiệp. Nếu những quan điểm mang tính đột phá này được thể chế hóa đầy đủ và triển khai hiệu quả thông qua hệ thống pháp luật, doanh nghiệp Việt Nam sẽ đứng trước cơ hội phát triển rất lớn.
Ông nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tục, hướng tới năm 2045 đưa Việt Nam trở thành quốc gia công nghiệp hiện đại, có thu nhập cao, chỉ có thể đạt được khi đất nước có hàng triệu doanh nghiệp sở hữu trình độ công nghệ cao, năng lực đổi mới sáng tạo mạnh và hoạt động hiệu quả.
Ở góc độ chính sách, TS. Phạm Thế Dũng - Phó Tổng Thư ký Hội Tự động hóa Việt Nam phân tích, sự dịch chuyển trong tư duy xây dựng chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong hơn 40 năm qua. Theo đó, doanh nghiệp ngày càng được xác định là lực lượng trung tâm trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu, làm chủ và phát triển công nghệ, trong khi Nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học chuyển dần sang vai trò hỗ trợ, đồng hành và kiến tạo môi trường thuận lợi.
Hệ thống chính sách hiện nay được thiết kế theo từng nhóm doanh nghiệp, từ doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa đến doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, với các nhóm hỗ trợ chính như nâng cao năng lực khoa học – công nghệ và chuyển đổi số, hỗ trợ tài chính cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, hỗ trợ chuyển giao và làm chủ công nghệ thông qua liên kết viện – trường – doanh nghiệp, cũng như hỗ trợ về sở hữu trí tuệ.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng để các chính sách thực sự đi vào cuộc sống, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng tính minh bạch và có hướng dẫn mang tính “cầm tay chỉ việc”, đặc biệt với doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. Bên cạnh đó, việc hình thành và phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm, chấp nhận rủi ro đầu tư cho doanh nghiệp công nghệ được xem là yếu tố then chốt, bởi tài sản lớn nhất của nhóm doanh nghiệp này chính là tri thức và tài sản trí tuệ.
Chia sẻ từ thực tiễn doanh nghiệp, bà Trần Thanh Việt - Giám đốc điều hành VGreen cho biết, nền tảng khoa học rõ ràng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp xây dựng niềm tin với đối tác và thị trường, đồng thời mở ra dư địa phát triển dài hạn. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều rào cản, từ việc thiếu thông tin chính thức, khó khăn trong chuẩn bị hồ sơ khoa học chuyên sâu, hạn chế về nguồn lực cho nghiên cứu và phát triển, đến năng lực hấp thụ và triển khai công nghệ cũng như các yêu cầu ngày càng cao về quản trị chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật.
Từ đó, bà Việt cho rằng, khoa học và công nghệ cần được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ quá trình triển khai các dự án đầu tư, từ tư vấn, thẩm định đến tổ chức thực hiện, nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và tạo nền tảng cho đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững.
Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu cũng tham quan khu vực trưng bày và chứng kiến lễ ra mắt các sản phẩm mới thuộc hệ sinh thái Medifood VGreen, gồm: kombucha thuần thực vật, giấm táo kombucha và men gừng kombucha. Các sản phẩm được phát triển trên nền tảng lên men vi sinh, định hướng ứng dụng dinh dưỡng khoa học trong chăm sóc sức khỏe chủ động, được xem như một ví dụ sinh động về mô hình doanh nghiệp khoa học và công nghệ hình thành từ thực tiễn sản xuất, gắn với đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ sinh học.
Tổng thể Hội thảo cho thấy sự đồng thuận cao về yêu cầu sớm hoàn thiện khung pháp lý, cải thiện cơ chế khuyến khích đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời tăng cường hiệu quả liên kết giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp. Những trao đổi, kinh nghiệm thực tiễn được chia sẻ tại hội thảo được kỳ vọng sẽ góp phần bổ sung cơ sở thực tiễn quan trọng cho việc hoàn thiện chính sách, qua đó tạo động lực mới cho sự phát triển của doanh nghiệp khoa học và công nghệ trong thời gian tới.
