Không thể lấy công dụng quảng cáo thay thế hồ sơ pháp lý
Theo Nghị định 342/2025/NĐ-CP, mỹ phẩm, thực phẩm, sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ nhỏ, thuốc, thiết bị y tế, dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn và nhiều nhóm sản phẩm thuộc lĩnh vực nông nghiệp nằm trong danh mục sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đặc biệt trong hoạt động quảng cáo.
Đây là những nhóm sản phẩm có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khỏe, đời sống người tiêu dùng, do đó chịu sự kiểm soát chặt chẽ về nội dung, hình thức và điều kiện quảng cáo. Việc một sản phẩm được cấp phép lưu hành, có số tiếp nhận phiếu công bố hoặc đáp ứng điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với việc mọi thông điệp quảng cáo đều được chấp nhận.
Rủi ro thường xuất hiện khi doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm vượt quá công dụng đã được cơ quan có thẩm quyền ghi nhận. Chẳng hạn, mỹ phẩm được công bố với công dụng dưỡng da, làm sạch hoặc chăm sóc tóc nhưng nội dung quảng cáo lại sử dụng những cụm từ như điều trị viêm da, chữa nám tận gốc hay phục hồi bệnh lý da liễu. Cách thể hiện này có thể khiến người tiêu dùng hiểu nhầm mỹ phẩm có tác dụng như thuốc chữa bệnh.
Đối với mỹ phẩm, nội dung quảng cáo phải phù hợp với tính năng, công dụng đã công bố và tuân thủ các yêu cầu tại Nghị định 342/2025/NĐ-CP. Đáng chú ý, quy định không cho phép sử dụng hình ảnh, trang phục, tên gọi, thư tín hoặc bài viết của cơ sở y tế, bác sĩ, dược sĩ và nhân viên y tế để quảng cáo mỹ phẩm theo những hình thức bị cấm. Vì vậy, việc sử dụng hình ảnh người mặc áo blouse hoặc nội dung gợi ý sản phẩm được giới chuyên môn y tế chứng nhận cần được kiểm soát chặt chẽ.
Với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, doanh nghiệp cũng không được biến thông điệp hỗ trợ thành cam kết điều trị. Những nội dung như hỗ trợ cải thiện sức khỏe, bổ sung dưỡng chất cần được phân biệt rõ với các tuyên bố chữa khỏi bệnh, điều trị dứt điểm hoặc thay thế thuốc. Quảng cáo nhóm sản phẩm này phải thể hiện đầy đủ thông tin và cảnh báo bắt buộc, trong đó có nội dung: “Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh”.
Đối với thuốc, không phải tất cả sản phẩm đều được phép quảng cáo đến công chúng. Doanh nghiệp phải xác định loại thuốc thuộc diện được quảng cáo, đáp ứng điều kiện về nội dung và thủ tục xác nhận theo pháp luật dược. Tương tự, quảng cáo thiết bị y tế phải phù hợp với mục đích sử dụng, công dụng và hồ sơ pháp lý của sản phẩm; quảng cáo dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh phải nằm trong phạm vi hoạt động chuyên môn được cấp phép.
Một nhóm khác cần đặc biệt lưu ý là sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ nhỏ. Việc xác định đúng loại sản phẩm, độ tuổi sử dụng có ý nghĩa quyết định đến phạm vi được phép quảng cáo. Một số sản phẩm thuộc diện cấm quảng cáo, trong khi những nhóm khác phải đáp ứng yêu cầu về nội dung và khuyến cáo liên quan đến nuôi con bằng sữa mẹ.
Đối với chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, phân bón và thức ăn chăn nuôi, quảng cáo phải phù hợp với hồ sơ lưu hành, công dụng được phép và các cảnh báo an toàn. Việc tự ý bổ sung công dụng, phóng đại hiệu quả hoặc lược bỏ hướng dẫn sử dụng có thể làm sai lệch bản chất sản phẩm.
Riêng đồ uống có cồn, pháp luật quy định giới hạn nghiêm ngặt. Rượu có độ cồn từ 15 độ trở lên thuộc nhóm bị cấm quảng cáo; rượu dưới 15 độ và bia chỉ được quảng cáo khi đáp ứng các điều kiện về nội dung, đối tượng tiếp cận, thời gian và phương tiện theo quy định về phòng, chống tác hại của rượu, bia.
Kiểm soát cả nội dung lẫn cách thức phát hành quảng cáo
Theo Luật Quảng cáo, nội dung quảng cáo phải trung thực, chính xác, rõ ràng, không gây hiểu nhầm về tính năng, công dụng, chất lượng và các đặc tính của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ kiểm tra thông tin trước khi phát hành mà còn phải kiểm soát cách thông điệp được thể hiện trên từng phương tiện truyền thông.
Một nội dung quảng cáo có thể đầy đủ trên tài liệu gốc nhưng vẫn phát sinh rủi ro khi được chuyển thể thành video ngắn, hình ảnh mạng xã hội hoặc nội dung do người có ảnh hưởng đăng tải. Việc cắt bỏ cảnh báo, thay đổi câu chữ, thêm lời giới thiệu về công dụng hoặc sử dụng hình ảnh không phù hợp đều có thể khiến thông điệp cuối cùng khác với nội dung đã được kiểm duyệt.
Đặc biệt, những cảnh báo bắt buộc không thể chỉ xuất hiện mang tính hình thức. Chữ cảnh báo phải đáp ứng yêu cầu về kích thước, khả năng đọc và độ tương phản; đối với nội dung phát thanh, truyền hình, phần thông tin bắt buộc phải được thể hiện rõ ràng, không bị lấn át bởi tốc độ đọc hoặc âm lượng của các nội dung khác.
Vì vậy, doanh nghiệp cần thiết lập quy trình kiểm soát quảng cáo từ khâu xác định phân loại sản phẩm, đối chiếu hồ sơ pháp lý, xây dựng thông điệp đến khâu phát hành trên các nền tảng. Hợp đồng với đơn vị quảng cáo, người có ảnh hưởng hoặc đối tác truyền thông cũng cần quy định rõ trách nhiệm về nội dung, phạm vi sử dụng và việc thay đổi thông điệp.
Thực tế, rủi ro pháp lý không chỉ nằm ở việc sản phẩm có đủ điều kiện lưu hành hay không, mà còn ở cách doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm đến người tiêu dùng. Một quảng cáo sai công dụng, thiếu cảnh báo hoặc không đáp ứng thủ tục chuyên ngành vẫn có thể bị xem xét xử lý, ngay cả khi bản thân sản phẩm được phép kinh doanh.
Trong bối cảnh quảng cáo ngày càng mở rộng trên các nền tảng số, việc tuân thủ pháp luật không nên dừng lại ở khâu duyệt nội dung ban đầu. Doanh nghiệp cần kiểm soát toàn bộ quá trình truyền tải thông điệp, bảo đảm thông tin đến người tiêu dùng thống nhất với hồ sơ pháp lý và quy định hiện hành.
