Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX có sự tham dự của 489 đại biểu chính thức, đại diện cho đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ cùng các tổ chức thành viên trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam. Trong số này có 233 đại biểu có học vị tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, chiếm 47,65%; 94 đại biểu có học hàm giáo sư, phó giáo sư, chiếm 19,22% và 90 đại biểu nữ, chiếm 18,4%. Đại biểu cao tuổi nhất là GS.TS Nguyễn Lân Dũng, 88 tuổi; đại biểu trẻ tuổi nhất 34 tuổi, hiện công tác tại Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Việt với chức vụ Bí thư kiêm Chủ tịch Hội đồng quản lý.
Chia sẻ tại buổi Gặp mặt báo chí ngày 24/8, PGS.TS Phạm Ngọc Linh - Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam cho biết, công tác chuẩn bị cho Đại hội IX đã được hoàn thành toàn diện, chu đáo, nghiêm túc và đúng quy định.
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Linh, Đại hội IX diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng của tăng trưởng. Với vai trò tập hợp hơn 2,2 triệu trí thức khoa học và công nghệ trên cả nước, Đại hội lần này đánh dấu bước chuyển mình của Liên hiệp Hội Việt Nam sang mô hình tổ chức hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ ở Trung ương.
Hơn 40 năm tập hợp và phát huy đội ngũ trí thức
Liên hiệp Hội Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 121/HĐBT ngày 29/7/1983 của Hội đồng Bộ trưởng, nay là Chính phủ. Sau hơn 40 năm xây dựng và phát triển, Liên hiệp Hội Việt Nam đã trải qua 8 kỳ Đại hội vào các năm 1983, 1988, 1994, 1999, 2004, 2010, 2015 và 2020.
Từ một tổ chức có chức năng tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, Liên hiệp Hội Việt Nam từng bước khẳng định vai trò cầu nối giữa đội ngũ trí thức với Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; đồng thời điều hòa, phối hợp hoạt động của các hội thành viên, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của hội viên, hội thành viên và đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ Việt Nam.
Hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam hiện hoạt động trên nhiều lĩnh vực, từ tư vấn, phản biện, phổ biến kiến thức đến nghiên cứu khoa học, phát triển và ứng dụng công nghệ, bảo vệ môi trường, giáo dục và đào tạo, chăm sóc sức khỏe nhân dân, phát triển cộng đồng, tôn vinh trí thức và hợp tác quốc tế.
Trong nhiệm kỳ VIII (2020 - 2026), tổ chức và hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam tiếp tục được củng cố. Tính đến hết năm 2025, hệ thống có 34 Liên hiệp hội tỉnh, thành phố, 92 hội ngành toàn quốc và 575 tổ chức khoa học và công nghệ. Cùng với mở rộng mạng lưới, Liên hiệp Hội Việt Nam chú trọng nâng cao chất lượng tập hợp đội ngũ trí thức trên nhiều lĩnh vực, đồng thời quan tâm hơn tới lực lượng trí thức trẻ.
Phổ biến kiến thức khoa học và công nghệ tiếp tục là một trong những thế mạnh của hệ thống. Các hoạt động được triển khai thường xuyên từ Trung ương tới địa phương, đưa tri thức khoa học và công nghệ đến gần hơn với cộng đồng, phục vụ xây dựng nông thôn mới, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, giảm nghèo, phát triển cộng đồng và nâng cao nhận thức của người dân.
Trong khi đó, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội ngày càng thể hiện rõ vai trò của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong quá trình xây dựng chính sách. Trong nhiệm kỳ VIII, Liên hiệp Hội Việt Nam và các tổ chức thành viên đã tham gia góp ý xây dựng cơ chế, chính sách, pháp luật; đóng góp ý kiến đối với các dự thảo văn kiện, dự án luật, chương trình, đề án và dự án đầu tư có tác động lớn đến kinh tế - xã hội.
Thông qua hoạt động này, đội ngũ trí thức đã phát huy kinh nghiệm và năng lực chuyên môn, cung cấp những luận cứ khoa học, khách quan cho quá trình hoàn thiện chủ trương, chính sách và các quyết sách phát triển đất nước.
Cùng với đó, hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển và ứng dụng công nghệ, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững được triển khai theo hướng ngày càng gắn với thực tiễn. Từ năm 2020 đến nay, hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam ở Trung ương và địa phương mỗi năm triển khai hàng trăm đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu ở nhiều cấp độ, tăng cường phối hợp với doanh nghiệp và huy động sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học.
Đặt trọng tâm vào chuyển đổi số và kết nối nguồn lực toàn cầu
Bước vào nhiệm kỳ 2026 - 2031, Liên hiệp Hội Việt Nam xác định tiếp tục đổi mới phương thức tập hợp trí thức, trẻ hóa đội ngũ, kiện toàn tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn. Một trong những định hướng đáng chú ý là chuyển hoạt động tư vấn, phản biện từ thế bị động sang chủ động phát hiện vấn đề, đồng thời tăng cường ứng dụng dữ liệu lớn và các mô hình thực chứng để cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình hoạch định chính sách.
Liên hiệp Hội Việt Nam cũng đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái “VUSTA Digital”, trong đó dự kiến triển khai nền tảng định danh VUSTA ID, kho tri thức số Knowledge Hub ứng dụng trí tuệ nhân tạo, nền tảng tư vấn E-Consultancy và văn phòng điện tử e-Office có khả năng kết nối liên thông.
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Linh, đây là một trong những nội dung quan trọng được thể hiện trong dự thảo văn kiện Đại hội.
“Về nội dung, văn kiện: Báo cáo chính trị và Dự thảo Điều lệ sửa đổi đã được xây dựng công phu, khoa học, bám sát các chỉ đạo mới nhất của Đảng và Nhà nước. Nội dung văn kiện tập trung hiến kế tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đề xuất các giải pháp đột phá thực chất như xây dựng hệ sinh thái số VUSTA Digital (với hệ thống định danh VUSTA ID và kho dữ liệu Knowledge Hub ứng dụng AI) và mạng lưới ngoại giao khoa học VUSTA Global nhằm quy tụ nguồn lực chất xám của 600.000 trí thức kiều bào phục vụ các ngành công nghệ lõi như AI và bán dẫn”, ông Phạm Ngọc Linh cho biết.
Bên cạnh chuyển đổi số, Liên hiệp Hội Việt Nam định hướng tăng cường liên kết giữa các tổ chức khoa học và công nghệ với doanh nghiệp, bộ, ngành và đối tác quốc tế; nâng cao năng lực đảm nhận các nhiệm vụ nghiên cứu quy mô lớn, thúc đẩy thương mại hóa các giải pháp công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Các lĩnh vực công nghệ mới như 6G, vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO), bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và chip thông minh cũng được xác định là những hướng nghiên cứu cần được quan tâm. Liên hiệp Hội Việt Nam dự kiến nghiên cứu thí điểm mô hình “Liên hiệp Hội cụm” (Consortium) nhằm tạo sức mạnh tổng hợp trong việc tham gia và thực hiện các nhiệm vụ lớn.
Cùng với đó, hoạt động phổ biến kiến thức sẽ được đẩy mạnh trên nền tảng số, theo hướng “bình dân học vụ số”, sử dụng podcast, video ngắn và AI để mở rộng khả năng tiếp cận tri thức khoa học, công nghệ của người dân. Báo chí và xuất bản tiếp tục được xác định là những kênh quan trọng để truyền thông kết quả nghiên cứu, phổ biến kiến thức và nâng cao dân trí khoa học, công nghệ trong xã hội.
Một hướng đi khác được Liên hiệp Hội Việt Nam đặt ra là thúc đẩy xã hội hóa hoạt động khoa học và công nghệ, bảo vệ môi trường, giáo dục và đào tạo, chăm sóc sức khỏe nhân dân; đồng thời tăng cường hoạt động kinh tế, tham gia cung cấp dịch vụ công và nhân rộng những mô hình phù hợp tại các hội thành viên, tổ chức khoa học và công nghệ ngoài công lập.
Trẻ hóa đội ngũ, thu hút trí thức Việt Nam trên toàn cầu
Công tác xây dựng đội ngũ được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ mới. Liên hiệp Hội Việt Nam định hướng xây dựng chiến lược thu hút trí thức trẻ, tạo không gian sáng tạo và khuyến khích trí thức trẻ tham gia hoạt động lãnh đạo, tư vấn, phản biện chính sách.
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Linh, công tác nhân sự phục vụ Đại hội IX đã được chuẩn bị chặt chẽ, khách quan, bảo đảm các tiêu chuẩn về chính trị và đạo đức, đồng thời chú trọng trẻ hóa đội ngũ.
“Về công tác nhân sự: Đề án nhân sự Hội đồng Trung ương, Đoàn Chủ tịch và Thường trực khóa IX đã được chuẩn bị chặt chẽ, khách quan, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn chính trị và đạo đức; đồng thời thực hiện mạnh mẽ việc trẻ hóa đội ngũ (bảo đảm tỷ lệ trí thức trẻ dưới 40 tuổi tham gia cấp lãnh đạo hội đạt tối thiểu 30%)”, ông Phạm Ngọc Linh nói.
Song song với việc trẻ hóa đội ngũ trong nước, Liên hiệp Hội Việt Nam đặt mục tiêu mở rộng khả năng kết nối với trí thức Việt Nam ở nước ngoài thông qua mạng lưới “VUSTA Global”. Mô hình này được định hướng như một hệ sinh thái kết nối mềm, cho phép đặt hàng trực tiếp các nhóm nghiên cứu của trí thức kiều bào tham gia giải quyết những bài toán công nghệ mũi nhọn như AI và bán dẫn, không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.
Định hướng này được đặt trong yêu cầu huy động hiệu quả hơn nguồn lực trí tuệ của người Việt trên toàn cầu, đồng thời tăng cường hợp tác với các tổ chức khoa học và công nghệ quốc tế.
Liên hiệp Hội Việt Nam cũng dự kiến nâng cao chất lượng tham gia các tổ chức khoa học và công nghệ quốc tế, mở rộng hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và kết nối chuyên gia, qua đó tạo thêm cơ hội để đội ngũ trí thức trong nước tiếp cận mạng lưới tri thức và nguồn lực quốc tế.
Đưa tri thức trở thành nguồn lực cho phát triển và đổi mới sáng tạo
Bên cạnh những đổi mới về chuyên môn và tổ chức, nhiệm kỳ 2026 - 2031 đặt ra yêu cầu Liên hiệp Hội Việt Nam tiếp tục phát huy vai trò thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nâng cao chất lượng phản biện độc lập đối với các đề án lớn và phối hợp củng cố, ổn định mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động của các Liên hiệp hội địa phương sau sắp xếp.
Liên hiệp Hội Việt Nam cũng xác định cần chủ động nắm bắt tâm tư, dư luận trong đội ngũ trí thức, kịp thời tham mưu giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở, đồng thời tăng cường hoạt động truyền thông và bảo vệ nền tảng tư tưởng trên không gian mạng.
Đại hội IX vì vậy không chỉ là dịp tổng kết nhiệm kỳ VIII mà còn được kỳ vọng tạo ra bước chuyển mới trong phương thức hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam. Trọng tâm là đưa tri thức, nghiên cứu khoa học và công nghệ gắn chặt hơn với nhu cầu phát triển của nền kinh tế, doanh nghiệp và xã hội; đồng thời biến mạng lưới trí thức trong nước và toàn cầu thành nguồn lực trực tiếp cho đổi mới sáng tạo.
Với phương châm “Đoàn kết - Sáng tạo - Đột phá - Phát triển”, nhiệm kỳ 2026 - 2031 hướng tới một Liên hiệp Hội Việt Nam năng động hơn trong tập hợp trí thức, chủ động hơn trong tư vấn, phản biện, mạnh hơn về chuyển đổi số và rộng hơn trong hợp tác quốc tế. Mục tiêu xuyên suốt là phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, biến tri thức thành nguồn lực phục vụ phát triển nhanh, bền vững và góp phần thực hiện mục tiêu phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.
