Đây là hoạt động khoa học trọng điểm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 800 năm triều đại đã tạo nên một trong những giai đoạn phát triển rực rỡ và oanh liệt nhất của lịch sử dân tộc Việt Nam.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Trung tướng, PGS.TS Trần Đình Nhã – Chủ tịch Hội đồng họ Trần Việt Nam nhấn mạnh, cách đây tròn tám thế kỷ, sự ra đời của Vương triều Trần đã mở ra một thời kỳ đặc biệt vẻ vang trong tiến trình lịch sử dân tộc. Dưới sự lãnh đạo của triều Trần, Đại Việt không chỉ khẳng định vững chắc nền độc lập, chủ quyền quốc gia mà còn vươn lên trở thành một quốc gia hùng cường, có bản lĩnh, trí tuệ và vị thế đáng nể phục trong khu vực.
Ba lần chiến thắng quân xâm lược Nguyên – Mông, đội quân từng làm rung chuyển Á – Âu, không chỉ là những thắng lợi quân sự lẫy lừng mà còn là minh chứng sinh động cho ý chí tự cường, tinh thần đoàn kết toàn dân tộc và nghệ thuật lãnh đạo, chỉ huy xuất sắc của nhà Trần. Những dấu mốc như Hội nghị Diên Hồng, Hịch tướng sĩ hay chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã trở thành biểu tượng bất tử của lòng yêu nước và trí tuệ Việt Nam.
Không chỉ nổi bật về quân sự, Vương triều Trần còn để lại những di sản đặc sắc trong lĩnh vực chính trị, quản trị quốc gia và văn hóa – tư tưởng. Đây là giai đoạn kết tinh rực rỡ của văn hóa Đại Việt, với đỉnh cao là tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập, thể hiện tinh thần nhập thế, khoan dung và hài hòa giữa đạo và đời.
Theo Trung tướng Trần Đình Nhã, Hội thảo không chỉ là dịp tri ân và tôn vinh những giá trị lịch sử to lớn của Vương triều Trần mà còn là diễn đàn khoa học để các nhà nghiên cứu, nhà quản lý cùng nhìn nhận, luận giải và làm sáng rõ những giá trị thời đại được hun đúc từ triều đại này.
Trình bày báo cáo đề dẫn tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh – Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông, Đại học Quốc gia Hà Nội khẳng định, trong tiến trình lịch sử dân tộc, Vương triều Trần (1226 – 1400) nổi lên như một triều đại tiêu biểu, để lại nhiều chiến công hiển hách, nhiều thành tựu rực rỡ và những di sản mang tầm vóc thời đại, xứng đáng được ghi nhận là một đỉnh cao của kỷ nguyên văn minh Đại Việt trong lịch sử trung đại Việt Nam. Nhiều bộ chính sử và công trình nghiên cứu lớn như Đại Việt sử ký toàn thư, Việt Nam sử lược, Lịch sử Việt Nam đều đánh giá cao vai trò và đóng góp của triều Trần.
Trong nhiều thập niên gần đây, hàng loạt hội thảo, công trình nghiên cứu và tọa đàm khoa học về nhà Trần được tổ chức tại Viện Sử học, Bộ Quốc phòng và nhiều địa phương như Ninh Bình, Quảng Ninh, Hải Phòng…, cho thấy sức hấp dẫn học thuật bền bỉ của chủ đề này. Theo PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, Hội thảo lần này sẽ góp phần bổ sung những luận cứ khoa học quan trọng cho công tác bảo tồn, phát huy các di sản lịch sử – văn hóa gắn với Vương triều Trần, đồng thời phục vụ hiệu quả cho việc giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Xuyên suốt Hội thảo, các nhà khoa học, học giả trong và ngoài nước đã tập trung thảo luận 04 nhóm vấn đề lớn gồm: Vương triều Trần trong diễn trình lịch sử; Cương vực, ngoại giao và chiến tranh vệ quốc; Quản trị và phát triển đất nước; Văn hóa, tư tưởng và tôn giáo. Các tham luận tiếp cận một cách toàn diện và sâu sắc những đặc điểm, thành tựu và đóng góp của triều Trần trên nhiều lĩnh vực, từ quân sự, chính trị, kinh tế đến văn hóa, tư tưởng và đời sống tôn giáo.
Qua đó, vị trí và vai trò của Vương triều Trần trong tiến trình lịch sử dân tộc được làm rõ hơn, đồng thời nhiều giá trị di sản cần tiếp tục bảo tồn, phát huy cũng như những bài học kinh nghiệm quý báu được đúc rút để vận dụng sáng tạo vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Đáng chú ý, Hội thảo đã thu hút hơn 100 bài tham luận, nghiên cứu khoa học do các nhà khoa học, giảng viên, chuyên gia và tác giả trong và ngoài nước gửi tới, phản ánh quy mô, chiều sâu học thuật và sức lan tỏa của sự kiện. Điều này cho thấy việc nghiên cứu Vương triều Trần không chỉ dừng lại ở việc nhìn lại quá khứ mà còn hướng tới đối thoại khoa học giữa lịch sử và hiện tại, giữa truyền thống và yêu cầu phát triển của đất nước hôm nay.
Hội thảo “Vương triều Trần: Tầm vóc lịch sử và giá trị thời đại” vì thế không chỉ góp phần khẳng định vị trí đặc biệt của triều Trần trong lịch sử dân tộc, mà còn nhấn mạnh ý nghĩa thời đại và giá trị lâu bền của những di sản mà triều đại này để lại cho Việt Nam đương đại và tương lai.
