Từ câu chuyện của đất đến hành trình thay đổi tư duy canh tác
Những ngày đầu mùa mưa, trên những cánh đồng lúa trải dài từ Tứ giác Long Xuyên đến Đồng Tháp Mười, màu xanh non phủ kín chân trời. Sau mỗi vụ mùa, người nông dân lại bắt đầu một chu kỳ sản xuất mới với nhiều kỳ vọng về năng suất, giá cả và thu nhập. Thế nhưng, phía sau những cánh đồng xanh ấy là một bài toán lớn mà ngành nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang phải đối mặt: làm sao duy trì năng suất nhưng vẫn bảo vệ được sức khỏe của đất đai trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt.
Trong nhiều năm qua, ĐBSCL luôn giữ vai trò là vựa lúa lớn nhất cả nước, đóng góp phần lớn sản lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, áp lực sản xuất liên tục từ 2-3 vụ lúa mỗi năm, cùng với tác động của hạn hán, xâm nhập mặn, nắng nóng kéo dài và những diễn biến bất thường của thời tiết đang khiến nhiều vùng đất sản xuất đối mặt với nguy cơ suy giảm độ phì nhiêu.
Không ít nông dân nhận thấy đất canh tác ngày nay không còn “khỏe” như trước mà càng “yếu” đi. Đất trở nên chai cứng hơn, khả năng giữ nước giảm, lượng phân bón sử dụng ngày càng tăng nhưng hiệu quả chưa tương xứng. Điều đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy sản xuất, từ mục tiêu chỉ chú trọng năng suất sang hướng phát triển bền vững hơn, trong đó sức khỏe của đất được xem là nền tảng cho tương lai của nông nghiệp.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, đất không chỉ là nơi cây trồng bám rễ mà còn là một hệ sinh thái sống với vô số vi sinh vật có lợi. Chính các hệ vi sinh này góp phần phân giải chất hữu cơ, chuyển hóa dinh dưỡng và duy trì sự cân bằng tự nhiên trong đất.
Khi đất bị khai thác quá mức hoặc mất cân bằng dinh dưỡng trong thời gian dài, cấu trúc đất sẽ dần suy giảm. Hệ vi sinh vật có lợi giảm đi, khả năng giữ nước và giữ chất dinh dưỡng cũng yếu hơn. Hệ quả là cây trồng dễ bị tác động bởi điều kiện thời tiết bất lợi, sâu bệnh phát sinh nhiều hơn và chi phí sản xuất ngày càng tăng.
Đó cũng là lý do Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền lựa chọn triển khai chương trình “Hành trình xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe” như một hành trình đồng hành cùng nông dân hướng tới nền nông nghiệp bền vững.
Thông điệp mà chương trình hướng đến không nằm ở việc giới thiệu một sản phẩm hay một giải pháp đơn lẻ, mà là mong muốn góp phần thay đổi nhận thức của người sản xuất. Muốn cây khỏe phải bắt đầu từ đất khỏe. Muốn có những mùa vàng bền vững thì trước hết phải biết giữ gìn và phục hồi tài sản quý giá nhất của người nông dân, đó chính là đất đai.
Tại nhiều địa phương ở ĐBSCL, những cuộc gặp gỡ trên bờ ruộng, những buổi trao đổi giữa chuyên gia và nông dân đang giúp lan tỏa tư duy canh tác mới. Người nông dân ĐBSCL không còn chỉ quan tâm đến việc bón bao nhiêu phân hay đạt bao nhiêu tấn lúa mỗi hecta, mà bắt đầu chú ý nhiều hơn đến việc cải tạo đất, bổ sung hữu cơ, cân bằng dinh dưỡng và bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.
Đó là sự thay đổi không dễ dàng bởi tập quán sản xuất đã hình thành qua nhiều năm. Tuy nhiên, khi trực tiếp chứng kiến hiệu quả từ những mô hình canh tác hợp lý, nhiều nông dân đã dần tin rằng việc chăm sóc đất chính là khoản đầu tư mang lại lợi ích lâu dài cho tương lai và con cháu sau này.
Cũng từ những câu chuyện thực tế ấy “Hành trình xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe” không đơn thuần là một chương trình kỹ thuật mà trở thành hành trình kết nối những người nông dân cùng chung khát vọng làm nông nghiệp bền vững.
Đồng hành cùng mục tiêu nông nghiệp xanh và giảm phát thải
Thông điệp về đất khỏe càng có ý nghĩa hơn trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030.
Đây được xem là bước chuyển lớn của ngành hàng lúa gạo Việt Nam. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là gia tăng sản lượng thì nay ngành nông nghiệp hướng đến nâng cao chất lượng, tăng giá trị gia tăng, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nhiều giải pháp đồng bộ đang được triển khai, từ sử dụng giống chất lượng cao, quản lý nước tưới hợp lý, giảm lượng giống gieo sạ, áp dụng cơ giới hóa đến sử dụng phân bón hiệu quả và thân thiện với môi trường.
Trong toàn bộ chuỗi giải pháp ấy, sức khỏe của đất giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Có một nền đất khỏe giúp cây trồng hấp thu dinh dưỡng tốt hơn, giảm thất thoát phân bón, hạn chế phát sinh sâu bệnh và tăng khả năng chống chịu trước điều kiện thời tiết cực đoan. Đồng thời, đất khỏe cũng góp phần duy trì đa dạng sinh học, cải thiện khả năng lưu giữ carbon và hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải của ngành nông nghiệp.
Những năm gần đây, công nghệ sinh học và công nghệ vi sinh đang được xem là hướng đi nhiều triển vọng trong quá trình phục hồi đất canh tác. Việc bổ sung các chủng vi sinh vật có lợi giúp cải thiện môi trường đất, hỗ trợ bộ rễ phát triển, nâng cao khả năng hấp thu dinh dưỡng và từng bước tái tạo hệ sinh thái đất theo hướng tự nhiên hơn.
Đây cũng là một trong những định hướng mà Bình Điền đang theo đuổi khi nghiên cứu, ứng dụng các tiến bộ khoa học vào sản xuất và chuyển giao đến người nông dân.
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là quá trình đồng hành lâu dài cùng bà con. Bởi thay đổi một tập quán canh tác không thể diễn ra trong ngày một ngày hai. Người nông dân cần được trực tiếp trải nghiệm, quan sát hiệu quả trên đồng ruộng của mình và từng bước điều chỉnh phương thức sản xuất cho phù hợp.
Chính vì vậy, triển khai chương trình “Hành trình xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe” được xác định là một quá trình liên tục, đi từ vùng đất này sang vùng đất khác, từ câu chuyện của người nông dân này đến người nông dân khác. Mỗi mô hình thành công, mỗi vụ mùa hiệu quả sẽ trở thành một minh chứng thuyết phục nhất cho giá trị của nông nghiệp xanh.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, những thách thức đối với sản xuất nông nghiệp ĐBSCL chắc chắn sẽ còn nhiều hơn trong tương lai. Nhưng cũng chính từ những cánh đồng ấy, một tư duy sản xuất mới đang hình thành. Đó là tư duy phát triển dựa trên sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Khi người nông dân biết trân trọng từng tấc đất như tài sản quý giá nhất của mình, khi những giải pháp canh tác tiên tiến được áp dụng rộng rãi và khi các doanh nghiệp tiếp tục đồng hành cùng bà con trên hành trình đổi mới, mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp sẽ từng bước trở thành hiện thực.
Bởi sau tất cả, đất khỏe không chỉ tạo nên cây trồng khỏe, mà còn nuôi dưỡng tương lai của ngành nông nghiệp Việt Nam. Và trên những cánh đồng ĐBSCL hôm nay, hành trình ấy đang được bắt đầu từ chính những thay đổi nhỏ nhất trong nhận thức và cách làm của người nông dân.
