Bình Điền đưa giải pháp canh tác cà phê thông minh đến bon R’Long Phe

Từ những vườn cà phê có đất chua, thiếu dinh dưỡng và thường xuyên chịu ảnh hưởng của mưa kéo dài, Công ty CP Phân bón Bình Điền phối hợp với các đơn vị chuyên môn triển khai mô hình canh tác thông minh tại bon R’Long Phe, tỉnh Lâm Đồng. Quy trình tập trung cải tạo đất, cân đối dinh dưỡng và quản lý dịch hại, góp phần giúp cây cà phê duy trì sinh trưởng, hạn chế bệnh hại và hướng đến sản xuất bền vững.

Tại bon R’Long Phe, xã Quảng Sơn, tỉnh Lâm Đồng, những đợt mưa kéo dài trong niên vụ 2025-2026 khiến nhiều vườn cà phê đối mặt với tình trạng sinh trưởng chậm, lá vàng, bệnh gỉ sắt và khô cành phát sinh. Trong điều kiện đó, một số diện tích tham gia mô hình canh tác cà phê thông minh vẫn duy trì bộ lá xanh, chùm quả phát triển tương đối đồng đều, tỷ lệ bệnh hại thấp hơn so với diện tích canh tác theo tập quán.

Mô hình được triển khai trên vườn cà phê của ba hộ người M’Nông gồm ông Y Môn, Y Nhi và K Bang. Đây là những hộ có nhiều năm gắn bó với cây cà phê, song phương thức chăm sóc trước đây chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, chưa chú trọng phân tích đất và điều chỉnh dinh dưỡng theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Các vườn đều trồng cà phê vối giống TR4 trên nền đất đỏ bazan, sử dụng hệ thống tưới béc. Riêng vườn của ông K Bang đã có khoảng 10 năm tuổi. Trước khi tham gia mô hình, năng suất bình quân đạt 3-3,75 tấn cà phê nhân mỗi ha. Tuy nhiên, sản lượng nhiều năm ít cải thiện, trong khi chi phí phân bón và thuốc bảo vệ thực vật có xu hướng tăng.

anh-4-1795161657.png
Vườn cà phê xen trụ tiêu tại bon R’Long Phe, xã Quảng Sơn. Ảnh: Huy Lê.

Cải thiện chất lượng đất, thay đổi cách chăm sóc

Kết quả phân tích mẫu đất tại Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) cho thấy cả ba vườn đều có đất chua, hàm lượng lân dễ tiêu thấp, các chất dinh dưỡng như canxi, magiê và kẽm ở mức nghèo. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển bộ rễ và hấp thu dinh dưỡng của cây cà phê.

Theo đánh giá kỹ thuật, đất chua khiến rễ tơ phát triển kém, đồng thời làm giảm khả năng hấp thu lân. Việc sử dụng thuốc trừ cỏ kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến kết cấu tầng đất mặt, khiến nước mưa dễ chảy tràn, gây xói mòn thay vì thấm xuống đất.

Trước thực trạng này, trong niên vụ 2025-2026, Công ty CP Phân bón Bình Điền phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và WASI triển khai chương trình canh tác cà phê thông minh thích ứng biến đổi khí hậu. Chương trình có 48 vườn mô hình tại sáu tỉnh, với sự tham gia theo dõi của cán bộ khuyến nông địa phương.

anh-2-1795161638.png
Nông dân mô hình bon R’Long Phe bên vườn cà phê của gia đình. Ảnh: Huy Lê.

Tại bon R’Long Phe, mỗi hộ bố trí 0,5 ha áp dụng quy trình mới, bên cạnh diện tích đối chứng vẫn canh tác theo phương thức truyền thống. Hai khu vực có cùng điều kiện đất đai, giống cây và chủ hộ, tạo cơ sở để theo dõi, so sánh hiệu quả của các giải pháp kỹ thuật.

Điểm cốt lõi của quy trình là chuyển từ cách bón phân theo thói quen sang chăm sóc dựa trên tình trạng dinh dưỡng đất và nhu cầu của cây ở từng giai đoạn.

Ở khâu cải tạo đất, các vườn mô hình được bổ sung 300 kg phân Đầu Trâu Cân Bằng Đất và 500 kg phân hữu cơ Đầu Trâu Dưỡng Rễ Tốt Cây mỗi ha vào đầu mùa mưa. Giải pháp nhằm bổ sung canxi, magiê, vi lượng, cải thiện độ chua, đồng thời tăng hàm lượng hữu cơ, giúp đất tơi xốp và tạo điều kiện cho bộ rễ phát triển.

Bên cạnh đó, Bình Điền đưa vào quy trình bộ sản phẩm phân bón Đầu Trâu chuyên dùng cho cà phê, với công thức dinh dưỡng được điều chỉnh theo chu kỳ sinh trưởng.

Trong mùa khô, cây được bổ sung dinh dưỡng để phục hồi sau thu hoạch, nuôi hoa và hỗ trợ đậu quả. Đầu mùa mưa, phân Đầu Trâu Tăng Trưởng với công thức NPK 19-12-6+TE được sử dụng nhằm thúc đẩy phát triển cành dự trữ và nuôi quả non. Đến giữa và cuối mùa mưa, quy trình chuyển sang Đầu Trâu Chắc Hạt, công thức NPK 16-6-19+TE, có hàm lượng kali cao hơn, phục vụ quá trình tích lũy chất khô và phát triển nhân.

Lượng phân bón được tính toán theo sức sinh trưởng và năng suất mục tiêu của từng vườn, thay vì áp dụng một định mức chung cho toàn bộ diện tích.

725b1c70-2298-4d5e-aacf-d8c8440828da-1795161809.png
Đo nhanh độ chua, độ ẩm và dinh dưỡng đất tại vườn trước khi quyết định đợt bón. Ảnh: Huy Lê.

Một thay đổi khác là phương pháp đưa phân vào đất. Thay vì rải trực tiếp trên bề mặt, nông dân được hướng dẫn đào rãnh nông theo mép tán, rải phân rồi lấp đất để dinh dưỡng nằm trong vùng rễ, hạn chế thất thoát do nước mưa cuốn trôi.

Các hộ cũng chuyển từ sử dụng thuốc trừ cỏ sang cắt cỏ, duy trì thảm phủ thực vật nhằm giữ ẩm, cải thiện kết cấu đất và hạn chế xói mòn. Trong giai đoạn quả non, cây được bổ sung phân bón lá hữu cơ và vi lượng để hỗ trợ quá trình phát triển quả.

Song song với dinh dưỡng, quy trình còn chú trọng quản lý vườn. Nông dân được hướng dẫn tỉa cành, loại bỏ chồi vượt để tán thông thoáng; kiểm tra định kỳ nhằm phát hiện sớm bệnh gỉ sắt, khô cành và xử lý theo từng khu vực. Việc ghi chép nhật ký canh tác cũng được khuyến khích để theo dõi lượng vật tư và tính toán chi phí cuối vụ.

Vườn cà phê duy trì sinh trưởng trong mùa mưa

Theo ghi nhận của cán bộ kỹ thuật vào cuối mùa mưa, cả ba vườn áp dụng mô hình đều duy trì bộ lá xanh đậm, phiến lá dày, cành dự trữ phát triển tốt. Chùm quả tương đối đồng đều, cuống bám chắc và bộ rễ xuất hiện nhiều rễ tơ mới.

Trong khi đó, tại diện tích đối chứng, cây có biểu hiện chững sinh trưởng sau những đợt mưa lớn, lá vàng, quả phát triển chậm và vỏ ngả vàng. Bệnh gỉ sắt và khô cành xuất hiện ở cả hai khu vực, song diện tích mô hình được phát hiện, khoanh vùng xử lý sớm nên mức độ gây hại thấp hơn.

anh-3-1795161638.png
Đo nhanh độ chua, độ ẩm và dinh dưỡng đất tại vườn trước khi quyết định đợt bón. Ảnh: Huy Lê.

Ông Y Môn, một trong những hộ tham gia, cho biết những đợt mưa kéo dài trước đây thường khiến vườn cà phê của gia đình sinh trưởng kém. Sau khi áp dụng cách bón phân theo từng giai đoạn, kết hợp vùi phân vào rãnh và quản lý thảm cỏ, cây duy trì được bộ lá xanh, chùm quả phát triển tốt hơn.

Trong khi đó, ông Y Nhi cho rằng việc thay đổi cách quản lý cỏ và tỉa chồi vượt giúp vườn thông thoáng, thuận lợi hơn trong kiểm soát bệnh hại vào mùa mưa. Một số hộ trong bon cũng đã đến tham quan, tìm hiểu quy trình tại các vườn mô hình.

Không chỉ dừng ở việc cung cấp giải pháp dinh dưỡng, chương trình còn hướng đến chuyển giao kiến thức và thay đổi thói quen sản xuất của nông dân. Thông qua sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cơ quan khuyến nông và đơn vị nghiên cứu, người trồng cà phê được hướng dẫn từ khâu phân tích đất, lựa chọn phương án cải tạo đến chăm sóc và quản lý dịch hại.

Đây cũng là hướng tiếp nối mối quan hệ giữa Bình Điền và bon R’Long Phe, được xây dựng hơn 10 năm trước. Trong thời gian này, doanh nghiệp phối hợp với địa phương tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng cà phê, hồ tiêu, hỗ trợ phân bón trả chậm không tính lãi và triển khai một số hoạt động chăm sóc sức khỏe cho người dân.

anh-5-1795161594.png
Cán bộ Bình Điền, Trung tâm Khuyến nông và các hộ mô hình bon R’Long Phe tại vườn. Ảnh: Huy Lê.

Việc đưa mô hình canh tác thông minh vào địa bàn cho thấy cách tiếp cận sâu hơn trong hoạt động đồng hành với nông dân, khi trọng tâm không chỉ là vật tư đầu vào mà còn là quy trình sản xuất và khả năng ứng dụng kỹ thuật tại vườn.

Cà phê tại R’Long Phe dự kiến chín rộ trong tháng 11. Sau thu hoạch, chương trình sẽ tiến hành cân đo năng suất thực tế, tỷ lệ quả tươi trên nhân và hạch toán chi phí giữa diện tích mô hình với đối chứng. Đây là những chỉ số quan trọng để đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế, khả năng tiết giảm vật tư đầu vào và tính khả thi khi nhân rộng.

Với những vùng trồng thường xuyên chịu tác động của thời tiết cực đoan, cải thiện chất lượng đất, phát triển bộ rễ và quản lý dinh dưỡng cân đối đang trở thành yêu cầu quan trọng. Từ những thay đổi tại các vườn cà phê ở R’Long Phe, chương trình của Bình Điền cùng các đơn vị chuyên môn kỳ vọng góp phần hình thành phương thức canh tác chủ động hơn, giúp nông dân nâng cao khả năng thích ứng và hướng đến hiệu quả sản xuất lâu dài.

Tâm Nguyễn

Link nội dung: https://nhaquanly.vn/binh-dien-dua-giai-phap-canh-tac-ca-phe-thong-minh-den-bon-rlong-phe-a20013.html