Nhà giáo Phạm Thị Hồng Thu: Từ sự nghiệp trồng người đến hành trình sáng tạo văn chương

Sinh năm 1959, quê Phú Yên, Phạm Thị Hồng Thu được đào tạo chuyên ngành Ngữ văn tại Đại học Sư phạm. Gần như cả cuộc đời gắn bó với nghề giáo, chị từng công tác ở miền Trung, miền Nam và miền Bắc. Trong quá trình giảng dạy, chị đạt danh hiệu Giáo viên Dạy giỏi tại thị xã Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk; Giáo viên Dạy giỏi cấp tỉnh Khánh Hòa; Giáo viên Dạy giỏi cấp quận tại Hà Nội. Một số sáng kiến kinh nghiệm của chị được công nhận cấp thành phố.

Nghỉ hưu năm 2015, đến năm 2017, Phạm Thị Hồng Thu bắt đầu sáng tác văn học. Năm 2022, chị trở thành hội viên Hội Nhà văn Hà Nội. Từ đó đến nay, chị lần lượt xuất bản các tác phẩm: “Về miền nhớ”, “Sắc chiều”, “Trái tim thì thầm”, “Truyện cổ nước Việt”, “Vịn câu thơ”, “Thị à thị ơi”, “Cỏ hát” và “Con đường cổ tích”.

Điều đáng chú ý trong hành trình ấy là văn chương của Phạm Thị Hồng Thu không tách rời vốn sống được tích lũy từ nghề giáo. Những năm tháng đứng lớp giúp chị có sự quan sát đời sống từ nhiều góc độ, tiếp xúc với nhiều thế hệ học trò, đồng nghiệp và cộng đồng. Những trải nghiệm đó trở thành chất liệu để chị nhìn con người bằng sự cảm thông, trân trọng, đồng thời hình thành cách viết thiên về những giá trị bền vững của gia đình, quê hương, đất nước và ký ức.

Một trong những dấu ấn đáng chú ý là Truyện cổ nước Việt, xuất bản năm 2023 bởi Nhà xuất bản Phụ nữ. Từ những truyện cổ tích, sự tích quen thuộc trong đời sống dân gian, tác giả chuyển thể thành thơ lục bát, vừa giữ lại những giá trị cốt lõi của nguyên tác, vừa tạo cách tiếp cận gần gũi với bạn đọc nhỏ tuổi.

Cuốn sách sau đó được tái bản với 2.000 bản và được đưa đến một số điểm trường, thư viện ở vùng sâu, vùng xa thông qua các đồn Biên phòng và hoạt động thiện nguyện. Với Phạm Thị Hồng Thu, đây không đơn thuần là một công việc xuất bản mà còn là cách đưa văn hóa đọc, văn học dân gian và những bài học về đạo lý đến gần hơn với trẻ em.

Sau “Truyện cổ nước Việt”, ngòi bút của Phạm Thị Hồng Thu mở rộng sang nhiều chủ đề. “Sắc chiều” gồm 84 bài thơ viết chủ yếu trong hai năm 2020 và 2021, tập trung vào thiên nhiên và những cung bậc tình cảm. Dù viết về tuổi tác và thời gian, tác giả vẫn giữ được sự trẻ trung, hóm hỉnh và tình yêu cuộc sống.

Trong “Trái tim thì thầm” (Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2022), những câu chuyện về gia đình, quê hương, người thân trở thành chất liệu chính. Từ nỗi buồn xa quê đến niềm vui bên cháu nội, tác giả thể hiện một cái nhìn dung dị, giàu tình cảm. Hình ảnh người bà học dùng điện thoại, lướt Facebook, đăng thơ lên mạng cũng tạo nên nét sinh động trong cách chị quan sát đời sống hiện đại.

Với “Vịn câu thơ” (Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2024), Phạm Thị Hồng Thu thử sức với thể thức Namkau do nhà thơ Nguyễn Quang Quý khởi xướng. 98 bài thơ ngắn cho thấy sự cô đọng trong cách biểu đạt, từ những sự vật quen thuộc mở ra những suy ngẫm về tình yêu, trách nhiệm và cách con người ứng xử với nhau.

Đến “Thị à thị ơi” (Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2025), chị tiếp tục tìm tòi với thơ 1 – 2 - 3. Hình thức chặt chẽ đòi hỏi người viết tiết chế câu chữ, tạo khoảng trống cho người đọc suy ngẫm. Tập thơ cũng thể hiện khá rõ góc nhìn về người phụ nữ, trong đó nhân vật nữ không chỉ biết chịu đựng mà còn có ý thức tự trọng và quyền lựa chọn cuộc đời mình.

Nếu các tập thơ trước chủ yếu khai thác thế giới tình cảm và những suy ngẫm cá nhân, “Cỏ hát” (Nhà xuất bản Văn học, 2026) mở rộng không gian sáng tác sang những vấn đề gắn với Tổ quốc, lịch sử và người lính. Từ ký ức chiến tranh đến những câu chuyện đời thường, tác giả tìm cách tiếp cận lịch sử qua số phận con người, qua những điều gần gũi và cụ thể. Đây cũng là sự chuyển dịch đáng chú ý trong tư duy sáng tác, khi cảm xúc cá nhân được đặt trong không gian rộng hơn của cộng đồng và đất nước.

Cùng năm, “Con đường cổ tích” đánh dấu bước chuyển rõ nét sang văn xuôi. Tập ký gồm 35 bài, ghi lại những trải nghiệm từ Hà Nội đến Mũi Cà Mau, Yên Tử và nhiều địa danh gắn với lịch sử, văn hóa dân tộc. Trong các trang viết về Hà Nội, Thành cổ Quảng Trị, Truông Bồn, K9 Đá Chông, Bạch Đằng Giang..., tác giả không chỉ ghi nhận cảnh sắc hay địa danh mà còn tìm kiếm lớp trầm tích văn hóa, lịch sử phía sau mỗi nơi từng đặt chân đến.

Qua cách nhìn của Phạm Thị Hồng Thu, những địa danh lịch sử không phải những khái niệm xa xôi mà là không gian lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ. Hà Nội hiện lên như một “con đường cổ tích giữa lòng Thủ đô”, nơi quá khứ và hiện tại cùng tồn tại trong từng góc phố, công trình và câu chuyện. Cách tiếp cận này góp phần tạo nên chiều sâu cho tập ký, đồng thời thể hiện ý thức của người viết trong việc gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa, lịch sử.

Phạm Thị Hồng Thu từng tự nhận mình “bước chân vào làng thơ/ khi đời đà xế bóng”. Nhưng với chị, thơ lại mở ra một mùa xuân tinh thần mới. Chị gọi thơ là “khí thở”, là “người tình”, “tri âm tri kỉ”, bởi thơ giúp cảm xúc thăng hoa và con người sống nhân văn hơn.

Với quá trình sáng tác nghiêm túc, Phạm Thị Hồng Thu đã nhận Giải Khuyến khích Cuộc thi Ra đề và viết văn nghị luận xã hội của Tạp chí Văn học và Tuổi trẻ năm 2010; Giải C Cuộc vận động sáng tác Văn học nghệ thuật của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội với chủ đề “Hà Nội - đổi mới và phát triển” năm 2024; Giải Khuyến khích Cuộc thi sáng tác Văn học nghệ thuật của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội với chủ đề “Công an Thủ đô vì bình yên cuộc sống” năm 2025.

Từ bục giảng đến trang sách, Phạm Thị Hồng Thu vẫn giữ một mạch nguồn nhất quán là tình yêu con người và niềm say mê chữ nghĩa. Nghề giáo đem đến cho chị sự từng trải và lòng nhân ái; thơ ca giúp tâm hồn luôn nhạy cảm trước cuộc sống; văn xuôi mở rộng thêm không gian trải nghiệm. Ở tuổi đã đi qua nhiều mùa đời, chị vẫn tiếp tục “canh tác” trên cánh đồng chữ nghĩa bằng sự say mê và tinh thần tìm tòi không ngừng.