Tôm Việt đối mặt nguy cơ chịu thuế gần 30% khi vào Mỹ

Thông tin được bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), đưa ra tại họp báo "Đổi mới sáng tạo - Phát triển bền vững - Nâng tầm thủy sản Việt" ngày 7/8 tại TP.HCM.

Theo bà Hằng, thuế quan là một trong bốn thách thức lớn của ngành thủy sản trong những tháng cuối năm, bên cạnh yêu cầu ngày càng chặt về truy xuất nguồn gốc, chi phí nguyên liệu và sức ép cạnh tranh tại các thị trường xuất khẩu chủ lực.

Tôm đang là một trong những mặt hàng đóng góp lớn nhất vào kim ngạch thủy sản. Trong 7 tháng, xuất khẩu tôm đạt khoảng 2,78 tỷ USD, chiếm gần 41% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành.

Thuế chồng thuế, tôm Việt thêm bất lợi

Theo đại diện VASEP, từ ngày 24/7, hàng hóa của nhiều quốc gia xuất khẩu thủy sản lớn vào Mỹ bắt đầu chịu thuế bổ sung theo Mục 301. Việt Nam thuộc nhóm chịu mức 12,5%, trong khi Ecuador, Ấn Độ và Indonesia ở mức 10%.

Khoảng cách thuế này được cho là có thể làm thay đổi tương quan cạnh tranh giữa các nguồn cung tôm trên thị trường Mỹ, đặc biệt khi doanh nghiệp Việt Nam còn phải tính đến các khoản thuế phòng vệ thương mại.

"Với một số sản phẩm tôm đông lạnh, nếu cộng tất cả các sắc thuế, tổng mức thuế có thể lên tới gần 30%", bà Hằng nói.

Áp lực không chỉ tập trung ở tôm. Cá ngừ đóng hộp của Việt Nam cũng có thể chịu tác động đáng kể do một số sản phẩm hiện áp dụng thuế nhập khẩu theo quy chế tối huệ quốc (MFN) trên 20%, có nhóm lên tới 24%. Khi cộng thêm mức thuế bổ sung 12,5%, chi phí đưa hàng vào Mỹ sẽ tiếp tục tăng.

Theo bà Hằng, cạnh tranh tại Mỹ có thể gay gắt hơn trong nửa cuối năm khi Ecuador tiếp tục mở rộng sản lượng và xuất khẩu sang thị trường này. Quốc gia Nam Mỹ đang có lợi thế về thuế, khoảng cách địa lý và chi phí logistics so với Việt Nam.

Trong tháng 6, Ecuador đã vượt Ấn Độ để trở thành nguồn cung tôm lớn nhất cho Mỹ. Xuất khẩu tôm Ecuador sang thị trường này tăng khoảng 60%, trong khi nhập khẩu tôm từ Việt Nam giảm 27%, theo số liệu được VASEP dẫn tại họp báo.

Diễn biến này cho thấy sức ép cạnh tranh đối với tôm Việt đang gia tăng. Để giữ thị phần, doanh nghiệp được khuyến nghị chuyển mạnh hơn sang các dòng sản phẩm chế biến và có giá trị gia tăng cao. Tuy nhiên, theo VASEP, việc thay đổi cơ cấu sản phẩm cần thời gian, khó tạo ra tác động ngay trong ngắn hạn.

Xuất khẩu thủy sản có dấu hiệu giảm tốc

Áp lực từ thị trường Mỹ diễn ra trong bối cảnh tốc độ tăng trưởng xuất khẩu thủy sản Việt Nam bắt đầu chậm lại.

VASEP ước tính xuất khẩu thủy sản tháng 7 đạt khoảng 1,1 tỷ USD, đưa tổng kim ngạch 7 tháng lên 6,86 tỷ USD. Dù vẫn tăng so với cùng kỳ, mức tăng của tháng 7 chưa tới 5%, thấp hơn đáng kể so với nửa đầu năm.

Một nguyên nhân là doanh nghiệp đã tăng tốc đưa hàng sang Mỹ trước khi chính sách thuế mới có hiệu lực. Vì vậy, kết quả tháng 7 phần nào chịu tác động của hoạt động xuất khẩu sớm và chưa phản ánh đầy đủ xu hướng những tháng tới.

Trong khi đó, sức mua tại một số thị trường phục hồi chậm. Người tiêu dùng có xu hướng ưu tiên sản phẩm giá thấp và quy cách nhỏ hơn, gây khó cho những mặt hàng có giá trị cao như tôm cỡ lớn.

Ngoài thuế, các doanh nghiệp thủy sản còn phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về truy xuất nguồn gốc. Tại Mỹ, quy định liên quan đến Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) tạo thêm yêu cầu đối với một số nhóm sản phẩm. Tại EU, vấn đề thẻ vàng IUU tiếp tục là rào cản đối với thủy sản khai thác, trong đó có cá ngừ.

Chi phí đầu vào cũng là một biến số đáng lưu ý. Sản lượng và xuất khẩu bột cá của Peru giảm khiến giá nguyên liệu này tăng, kéo theo chi phí sản xuất của ngành nuôi trồng thủy sản trong nước.

Tuy nhiên, cạnh tranh được VASEP đánh giá là thách thức lớn nhất. Tại Mỹ, thủy sản Việt Nam phải cạnh tranh với Ecuador và Ấn Độ về giá, thuế, khoảng cách địa lý và logistics. Ở Trung Quốc, nhu cầu nhập khẩu vẫn lớn nhưng người mua nhạy cảm với giá, trong khi Ecuador, Ấn Độ và Nga đang tăng hiện diện.

Tại EU, giá cá thịt trắng tăng có thể tạo dư địa cho cá tra Việt Nam. Dù vậy, các nhà nhập khẩu đang thận trọng hơn và yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn, chứng nhận.

Trong kịch bản cơ sở, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản Việt Nam năm 2026 đạt khoảng 12,1-12,3 tỷ USD, tăng 8,5-9% so với năm 2025.

Mức dự báo này phụ thuộc đáng kể vào khả năng duy trì tăng trưởng tại Trung Quốc, trong khi sức cầu tại Mỹ và EU không suy giảm mạnh trong những tháng cuối năm.

Trong bối cảnh các thị trường ngày càng dựng nhiều rào cản thương mại và kỹ thuật, doanh nghiệp thủy sản được khuyến nghị giảm phụ thuộc vào các sản phẩm sơ chế, tăng tỷ trọng hàng chế biến và có giá trị gia tăng, đồng thời nâng khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn về nguồn gốc và phát triển bền vững.

Từ ngày 19 đến 21/8, Triển lãm Thủy sản quốc tế VIETFISH 2026 sẽ diễn ra tại TP HCM, với hơn 14.000 m2 diện tích trưng bày, 568 gian hàng của 335 doanh nghiệp đến từ 17 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Sự kiện năm nay tập trung vào đổi mới công nghệ, phát triển bền vững và kết nối thương mại quốc tế. Ban tổ chức cũng lần đầu triển khai chương trình người mua, hướng đến kết nối các nhà nhập khẩu quốc tế với doanh nghiệp trong nước.

Trong bối cảnh thuế quan, chi phí logistics và các tiêu chuẩn nhập khẩu ngày càng tác động trực tiếp đến sức cạnh tranh, việc mở rộng thị trường và nâng giá trị sản phẩm được xem là một trong những hướng đi quan trọng của ngành thủy sản trong giai đoạn tới.