Khởi động dự án SMS-MP, góp phần bảo vệ tầng ozone và giảm phát thải khí nhà kính

Với tổng nguồn viện trợ không hoàn lại hơn 315 tỷ đồng từ Quỹ Đa phương thực hiện Nghị định thư Montreal, dự án hướng tới hỗ trợ Việt Nam loại trừ 97,5% mức tiêu thụ cơ sở các chất HCFC từ năm 2030, giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở các chất HFC từ năm 2029, góp phần thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ozone và giảm phát thải khí nhà kính.

Dự án không chỉ hỗ trợ Việt Nam thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của quốc gia thành viên Nghị định thư Montreal mà còn hướng đến giảm phát thải khí nhà kính thông qua chuyển đổi sang các công nghệ làm lạnh thân thiện với môi trường, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng cường năng lực quản lý hoạt động xuất nhập khẩu các chất được kiểm soát.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Tuấn Quang - Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, sau gần 40 năm triển khai, Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal được cộng đồng quốc tế đánh giá là một trong những điều ước quốc tế về môi trường thành công nhất. Không chỉ góp phần phục hồi tầng ozone, bảo vệ sức khỏe con người và hệ sinh thái, Nghị định thư còn mang lại lợi ích lớn trong ứng phó với biến đổi khí hậu thông qua việc loại trừ các chất có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu cao.

Kể từ khi tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal năm 1994, Việt Nam luôn thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế, từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật; tăng cường quản lý xuất nhập khẩu; hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ; đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao nhận thức về quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone cũng như các chất gây hiệu ứng nhà kính.

Ông Nguyễn Tuấn Quang cho biết, Quyết định số 496/QĐ-TTg ngày 11/6/2024 của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch quốc gia quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone và chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát đã xác định rõ lộ trình giảm dần sử dụng các chất HFC gắn với chuyển đổi công nghệ, sử dụng môi chất lạnh có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp và nâng cao hiệu quả năng lượng trong lĩnh vực làm mát.

Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa ngày càng nhanh, nhu cầu làm mát trong các tòa nhà, cơ sở sản xuất, chuỗi cung ứng lạnh và giao thông vận tải được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh. Nếu không có giải pháp công nghệ và chính sách phù hợp, mức tiêu thụ điện năng, môi chất lạnh và phát thải khí nhà kính sẽ tiếp tục gia tăng.

“Việc triển khai dự án có ý nghĩa quan trọng trong thúc đẩy chuyển đổi công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh của ngành lạnh và điều hòa không khí Việt Nam”, ông Nguyễn Tuấn Quang nhấn mạnh.

Theo Cục Biến đổi khí hậu, dự án sẽ tập trung vào 04 nhóm hoạt động trọng tâm gồm phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật ngành lạnh; tăng cường năng lực quản lý xuất nhập khẩu các chất được kiểm soát; thúc đẩy chuyển đổi công nghệ sử dụng môi chất lạnh có tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp; đồng thời nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và thúc đẩy các giải pháp làm mát tiết kiệm năng lượng.

Một trong những nội dung trọng tâm của dự án là xây dựng, cập nhật chương trình đào tạo về quản lý môi chất lạnh, thực hành giảm rò rỉ, sử dụng môi chất lạnh thế hệ mới và bảo đảm an toàn tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Dự án cũng sẽ tổ chức đào tạo, đánh giá và cấp chứng chỉ cho đội ngũ kỹ thuật viên ngành lạnh và điều hòa không khí nhằm nâng cao chất lượng lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng thiết bị, giảm thất thoát môi chất lạnh và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Song song với đó, dự án sẽ phối hợp với các cơ quan quản lý và doanh nghiệp đường sắt để sản xuất, thử nghiệm và đánh giá hệ thống điều hòa không khí trên toa xe sử dụng môi chất lạnh có chỉ số tiềm năng làm nóng lên toàn cầu thấp. Kết quả sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả năng lượng, mức độ an toàn và tính khả thi trước khi đề xuất lộ trình chuyển đổi phù hợp tại Việt Nam.

Ông Nguyễn Duy Sơn - Quyền Giám đốc vận hành Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam cho biết, Việt Nam đã đưa ra những cam kết mạnh mẽ theo Bản sửa đổi Kigali của Nghị định thư Montreal. Theo đó, đến năm 2029, Việt Nam sẽ giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở các chất HFC, trong khi các chất HCFC sẽ được loại trừ gần như hoàn toàn vào năm 2030.

“Đến khi dự án hoàn thành vào cuối năm 2031, chúng ta sẽ cắt giảm được lượng phát thải hằng năm lên tới 6,1 triệu tấn CO₂ tương đương. Đây chính là đóng góp thiết thực của Việt Nam vì một hành tinh đáng sống, đồng thời là bước tiến vững chắc hướng tới mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. 

Đặc biệt, với hàng nghìn kỹ thuật viên sẽ được đào tạo và cấp chứng chỉ về xử lý chất làm lạnh cũng như bảo dưỡng thiết bị trong khuôn khổ dự án này, đây sẽ là cơ hội lớn để nâng cao tay nghề, tiếp cận việc làm tốt hơn và kỳ vọng đạt được mức thu nhập cao hơn. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành với tư cách là một đối tác tin cậy, linh hoạt và đáp ứng nhanh chóng các yêu cầu phát sinh trong quá trình triển khai dự án, hướng tới hoàn thành dự án thành công, hiệu quả”, ông Nguyễn Duy Sơn nhấn mạnh.

Đại diện Cục Hải quan, bà Nguyễn Thị Kim Quế - Tổ trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan cho hay, việc Quỹ Đa phương thực hiện Nghị định thư Montreal tiếp tục hỗ trợ Việt Nam triển khai dự án là rất kịp thời, góp phần giúp Việt Nam thực hiện hiệu quả lộ trình quản lý và loại trừ các chất được kiểm soát theo các cam kết quốc tế.

Cục Hải quan đã phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu xây dựng và hoàn thành Biên bản hợp tác nhằm tiếp tục quản lý hiệu quả các chất được kiểm soát tại Việt Nam. Các nội dung phối hợp sẽ tập trung vào trao đổi thông tin, đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ hải quan, tăng cường trang thiết bị phục vụ kiểm tra, giám sát, tập huấn cho doanh nghiệp nhập khẩu và đại lý làm thủ tục hải quan, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm với các quốc gia.

Trong khuôn khổ hội thảo, Cục Biến đổi khí hậu cùng đại diện Cục Hải quan, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Cục Đường sắt Việt Nam và Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt đã trao đổi về cơ chế phối hợp triển khai dự án. Các bên thống nhất tăng cường chia sẻ thông tin, đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao năng lực kiểm soát xuất nhập khẩu, thử nghiệm công nghệ mới và từng bước xây dựng lộ trình chuyển đổi sang các môi chất lạnh thân thiện với khí hậu.

Ban Tổ chức đánh giá, việc triển khai thành công Dự án SMS-MP đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp nhằm bảo đảm các kết quả được duy trì và nhân rộng. Qua đó, dự án sẽ góp phần bảo vệ tầng ozone, giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển nền kinh tế phát thải thấp, bền vững của Việt Nam.