Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, bà Phạm Thị Thanh Huyền - Tổng Biên tập Báo Đại biểu Nhân dân cho rằng, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế, việc nhận diện đúng các “điểm nghẽn” về thể chế, chính sách và tổ chức thực thi là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển là một đột phá chiến lược nhằm khơi thông nguồn lực. Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và thi hành pháp luật, bảo đảm tính đồng bộ, khả thi, ổn định và có thể dự báo của chính sách. Đây là những nền tảng quan trọng để tổ chức Diễn đàn.

"Diễn đàn không chỉ là nơi trao đổi học thuật, mà quan trọng hơn là không gian chính sách, nơi kết nối giữa tư duy lập pháp, thực tiễn quản lý và nhu cầu từ đời sống, để từ đó hình thành những kiến nghị có giá trị, có thể “đi vào” quá trình hoạch định và hoàn thiện chính sách", bà Phạm Thị Thanh Huyền nhấn mạnh.

PGS.TS. Bùi Quang Tuấn - Phó Chủ tịch Hội khoa học kinh tế Việt Nam chia sẻ, từ góc độ quốc gia, yêu cầu cấp thiết là đổi mới mô hình tăng trưởng, khi mô hình truyền thống đang bộc lộ rõ những giới hạn như phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, khai thác tài nguyên và lao động chi phí thấp.

Bên cạnh đó, bối cảnh thị trường quốc tế đang thay đổi nhanh chóng. Các nhà nhập khẩu không chỉ quan tâm đến giá và chất lượng sản phẩm mà ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về tiêu chí bền vững, đặc biệt là các chỉ số liên quan đến phát thải carbon. Điều này buộc doanh nghiệp phải chủ động chuyển đổi xanh, nếu muốn duy trì và mở rộng thị trường.

“Tăng trưởng xanh thực chất là quá trình tái cấu trúc cách thức tạo ra giá trị của nền kinh tế, chuyển từ mô hình dựa vào khai thác tài nguyên sang dựa trên hiệu quả, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Để xác lập mô hình tăng trưởng mới, cần phát triển đồng bộ 4 kênh tăng trưởng xanh gồm: đầu tư vào năng lượng và hạ tầng, nâng cấp công nghiệp, mở rộng tài chính xanh và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế. Điểm chung của các kênh này là đều phải đặt trên nền tảng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, qua đó tạo động lực nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng”, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn nhận định.

Ông cho rằng, để thúc đẩy tăng trưởng xanh một cách thực chất, cần hình thành hệ sinh thái đồng bộ với sự tham gia của nhiều chủ thể, từ đó tạo ra thay đổi toàn diện.

Trong đó, ở trụ cột Nhà nước - thể chế giữ vai trò then chốt, có nhiệm vụ thiết lập khuôn khổ để nền kinh tế vận hành theo hướng xanh hóa, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn xanh, đẩy mạnh đổi mới công nghệ và chuyển đổi số.

Ở trụ cột thị trường, cần phát huy vai trò phân bổ nguồn lực thông qua các công cụ như định giá carbon, qua đó bảo đảm các nguồn lực được sử dụng hiệu quả theo tín hiệu thị trường.

Doanh nghiệp, với vai trò là trụ cột thứ ba, được xác định là trung tâm của quá trình đổi mới, cần ưu tiên chuyển đổi trong các lĩnh vực then chốt như năng lượng, công nghiệp, logistics và nông nghiệp.

Cuối cùng, người dân và cộng đồng, thông qua việc hình thành lối sống xanh, sẽ tạo sức ép và động lực để doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình xanh hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tại Diễn đàn, các chuyên gia cũng tập trung thảo luận một số nội dung trọng tâm như nhận diện đúng bối cảnh và yêu cầu phát triển mới, đặc biệt là những thay đổi mang tính cấu trúc của nền kinh tế trong kỷ nguyên số, kinh tế xanh và kinh tế tri thức, từ đó làm rõ các vấn đề đặt ra đối với hệ thống chính sách hiện hành về tăng trưởng xanh.

Đồng thời, cần đánh giá thực trạng một cách thẳng thắn, không chỉ dừng ở kết quả đạt được mà đi sâu phân tích những hạn chế, bất cập, nhất là các “điểm nghẽn” về thể chế, cơ chế phối hợp, cũng như phân bổ và sử dụng nguồn lực để thúc đẩy tăng trưởng xanh.

Cùng với đó, đề xuất các giải pháp có tính đột phá và khả thi theo hướng: chính sách phải thực sự mở đường, dẫn dắt phát triển; bảo đảm tính ổn định nhưng linh hoạt, tạo niềm tin dài hạn cho các chủ thể trong nền kinh tế; gắn chặt giữa thể chế - nguồn lực - tổ chức thực hiện, trong đó con người và công nghệ là hai trụ cột then chốt.