Tích hợp an ninh phi truyền thống trong chiến lược phát triển đô thị dài hạn

Phát biểu đề dẫn, Trung tướng, GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm - Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống cho biết, việc sửa đổi Luật Thủ đô đang được triển khai theo hướng tăng cường phân cấp, trao thêm quyền chủ động cho chính quyền thành phố trong phát triển kinh tế – xã hội, quốc phòng và an ninh. 

Ông nhấn mạnh, bản Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm đã được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua với định hướng 9 cực phát triển, 9 trung tâm và 9 trục động lực, song cần được xem xét toàn diện hơn dưới góc độ an ninh phi truyền thống. Theo ông, các vấn đề như quá tải đô thị, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập lụt và an toàn thực phẩm cần được tiếp cận trong mối quan hệ giữa “an ninh và phát triển”, đồng thời gắn với 5 trụ cột gồm chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường và an ninh.

Ở góc độ khoa học, GS.TS. Mai Trọng Nhuận - nguyên Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cảnh báo, Hà Nội đang đối mặt với nhiều rủi ro an ninh phi truyền thống, từ nguy cơ liên quan đến hệ thống thủy điện, động đất đến các biến đổi khó lường của tự nhiên. Ông cho rằng cách tiếp cận quy hoạch truyền thống dựa trên các chỉ số dự báo dân số hay phương tiện giao thông là chưa đủ, mà cần ưu tiên nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước các tình huống cực đoan. 

“Chúng ta nên hướng tới trạng thái an toàn khi sự cố xảy ra, thay vì chỉ kỳ vọng không có rủi ro” - GS.TS. Mai Trọng Nhuận nhấn mạnh, đồng thời đề xuất xây dựng các tiêu chí quy hoạch như lựa chọn vị trí an toàn cho trung tâm hành chính, phát triển hệ thống không gian ngầm và tổ chức đô thị theo mô hình đa cực, đa trung tâm.

Đồng quan điểm, ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, Hà Nội cần được định vị là đô thị đa chức năng, không chỉ là trung tâm hành chính mà còn là trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học và giao lưu quốc tế. Ông nhấn mạnh những thách thức cấp bách như ngập lụt, giao thông và môi trường đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác quy hoạch. 

Theo ông Chính, với quy mô dân số dự kiến có thể lên tới 20 triệu người, việc phát triển hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn, đặc biệt là metro, là giải pháp then chốt. “Chỉ khi hệ thống giao thông công cộng trở thành chủ đạo, Hà Nội mới có thể giải quyết căn bản bài toán ùn tắc” - ông Chính nói.

Ở góc độ quy hoạch kiến trúc, TS.KTS. Đào Ngọc Nghiêm - Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam đánh giá cao việc quy hoạch mới đã xác định sông Hồng là trục cảnh quan trung tâm, song cho rằng cần bổ sung rõ hơn các yếu tố an ninh phi truyền thống như an ninh mạng, an ninh nguồn nước và an toàn không gian ngầm. Ông nhấn mạnh: “Cần chuyển hóa các khái niệm an ninh phi truyền thống thành những giải pháp cụ thể trong thiết kế và tổ chức không gian đô thị”.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Maksim Kurilov - Bí thư thứ Nhất, Đại sứ quán Liên bang Nga tại Việt Nam cho biết, Moscow đã phát triển hệ thống giao thông công cộng hiện đại, đặc biệt là mạng lưới tàu điện ngầm với tần suất cao, góp phần giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và nâng cao chất lượng sống đô thị. Ông bày tỏ kỳ vọng Hà Nội có thể tham khảo những mô hình này trong quá trình phát triển.

Từ góc nhìn thực tiễn, Trung tướng Vũ Thuật - nguyên Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hậu cần – Kỹ thuật (Bộ Công an) cho rằng, cần lồng ghép nội dung bảo đảm an ninh trật tự vào quy hoạch và Luật Thủ đô sửa đổi, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành trong triển khai. Trong khi đó, ông Nguyễn Trung Dũng - Viện Nghiên cứu quy hoạch và thiết kế đô thị nông thôn nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống “hạ tầng an ninh, an toàn” như một cấu phần độc lập trong quy hoạch, bao gồm không gian cứu hộ, công trình lưỡng dụng và hệ thống cảnh báo sớm.

Kết luận tọa đàm, Trung tướng, GS.TS. Nguyễn Xuân Yêm khẳng định việc sửa đổi Luật Thủ đô và hoàn thiện quy hoạch Hà Nội tầm nhìn 100 năm là nhiệm vụ cấp thiết nhằm tạo nền tảng phát triển dài hạn. Ông cho rằng cần tiếp tục làm sâu sắc các vấn đề an ninh phi truyền thống, đồng thời xem xét lại tổ chức không gian đô thị, đặc biệt là trung tâm hành chính và hệ thống hạ tầng phòng chống thiên tai. “An toàn phải được đặt lên hàng đầu, với các giải pháp quy mô lớn, thay vì chỉ xử lý tình huống cục bộ” - ông nhấn mạnh.

Các ý kiến tại tọa đàm sẽ được tổng hợp, báo cáo tới cơ quan có thẩm quyền nhằm hoàn thiện định hướng quy hoạch Thủ đô theo hướng “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Sáng tạo – Hạnh phúc”, góp phần xây dựng Hà Nội phát triển bền vững và có khả năng thích ứng cao trong dài hạn.