Siêu đô thị thế hệ mới: Lời giải cho bài toán hạ tầng và phát triển đô thị

Ngày 21/3 tại Hà Nội, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) tổ chức Hội thảo khoa học “Siêu đô thị thế hệ mới - Động lực tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững đô thị Việt Nam”, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và nhà khoa học trong lĩnh vực quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) cho biết, mô hình siêu đô thị truyền thống vốn dựa chủ yếu vào gia tăng dân số và mở rộng không gian đang bộc lộ nhiều hạn chế như quá tải hạ tầng, ô nhiễm môi trường, bất bình đẳng xã hội và suy giảm chất lượng sống. 

Trước thực tế đó, nhiều quốc gia và các tổ chức quốc tế đã chuyển hướng nghiên cứu sang mô hình siêu đô thị thế hệ mới, nhấn mạnh cấu trúc đa trung tâm, tăng cường liên kết vùng, quản trị thông minh và phát triển bền vững dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đô thị xanh.

Tại Việt Nam, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, hình thành các vùng đô thị lớn như vùng Thủ đô Hà Nội, vùng Thành phố Hồ Chí Minh và các hành lang kinh tế ven biển. Những xu hướng này cho thấy sự chuyển dịch từ mô hình đô thị đơn cực sang đa cực, tạo nền tảng cho sự hình thành các siêu đô thị thế hệ mới. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng khung lý luận, mô hình phát triển và cơ chế quản trị cho loại hình đô thị này vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ và cần tiếp tục hoàn thiện.

Bà Trần Thu Hằng - Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc, Bộ Xây dựng nhấn mạnh, định hướng phát triển siêu đô thị thế hệ mới phù hợp với các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết số 06-NQ/TW về phát triển đô thị bền vững. Theo đó, Việt Nam không khuyến khích phát triển đô thị dàn trải mà tập trung nâng cao chất lượng, hoàn thiện hạ tầng, tăng cường liên kết vùng và đổi mới mô hình quản trị. 

Định hướng này cũng thống nhất với nội dung Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Do đó, trong thời gian tới, các bên cần hoàn thiện cơ sở lý luận và pháp lý về siêu đô thị thế hệ mới; tích hợp định hướng phát triển vào hệ thống quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch đô thị, bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ trong tổ chức không gian phát triển.

Ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng kết nối chiến lược, bao gồm cả hạ tầng số và các nền tảng dữ liệu, nhằm nâng cao năng lực lưu thông, kết nối giữa các đô thị; đồng thời thúc đẩy đổi mới mô hình quản trị đô thị theo hướng hiện đại, linh hoạt, dựa trên dữ liệu và có sự tham gia của khu vực tư nhân và cộng đồng.

Vụ trưởng Trần Thu Hằng đề nghị các cơ quan, đơn vị, chuyên gia và nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, đóng góp ý kiến để hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc định hình mô hình siêu đô thị thế hệ mới tại Việt Nam, làm cơ sở để Bộ Xây dựng tham mưu Chính phủ trong xây dựng và tổ chức thực hiện các chiến lược, quy hoạch và chính sách phát triển đô thị.

Tại Hội thảo, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam đã tổ chức 02 phiên tọa đàm với chủ đề: “Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam” và “Những tác động tích cực từ “Siêu đô thị thế hệ mới” và các giải pháp áp dụng cho Việt Nam”. Theo TS.KTS. Trương Văn Quảng, siêu đô thị thế hệ mới không phụ thuộc vào quy mô dân số mà dựa vào năng lực kết nối, đổi mới sáng tạo và cấu trúc đa trung tâm. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Thay vì hình thành các siêu đô thị khổng lồ với quy mô dân số hàng chục triệu người, Việt Nam có thể hướng tới mô hình siêu đô thị đa trung tâm chức năng lõi hoặc siêu đô thị mạng lưới, trong đó các đô thị được kết nối bằng hệ thống hạ tầng hiện đại và hạ tầng số, tạo thành một mạng lưới đô thị có khả năng cạnh tranh cao và thích ứng linh hoạt trước các biến động toàn cầu.

Ở góc độ thị trường, bà Phạm Thị Miền - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho rằng, mô hình siêu đô thị thế hệ mới có thể góp phần giải quyết những bất cập của thị trường bất động sản hiện nay, đặc biệt là tình trạng tập trung quá mức vào khu vực trung tâm gây áp lực hạ tầng và đẩy giá lên cao. Theo bà, việc phát triển đô thị theo hướng đa trung tâm, gắn với hạ tầng và việc làm sẽ giúp phân bổ lại nguồn lực, hình thành các vùng giá mới và thúc đẩy thị trường phát triển bền vững.

Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng, trong những năm qua, Việt Nam đã xuất hiện nhiều siêu dự án đô thị quy mô lớn, song phần lớn vẫn thiên về phát triển nhà ở, thiếu các trung tâm việc làm và dịch vụ, dẫn đến gia tăng áp lực giao thông và hạ tầng. Nếu được định hướng đúng, các dự án này có thể trở thành các cực tăng trưởng, góp phần hình thành mạng lưới siêu đô thị đa trung tâm, hiện đại và bền vững.

Kết luận Hội thảo, các ý kiến thống nhất rằng phát triển siêu đô thị thế hệ mới là xu hướng tất yếu và là yếu tố cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn tới. Để hiện thực hóa mô hình này, Việt Nam cần hoàn thiện cơ sở lý luận và pháp lý, tăng cường liên kết vùng, đầu tư hạ tầng đồng bộ, thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới quản trị đô thị theo hướng hiện đại, linh hoạt, có sự tham gia của cả khu vực công và tư nhân. Qua đó, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị.