Từ hợp tác xã tí hon tới sân chơi toàn cầu

Khi liên kết lại, những nông dân này đã biến Davao thành thủ phủ chocolate của Philippines

Askinosie Chocolate là một nhà sản xuất sô cô la đặc sản có trụ sở ở bang Missouri, Mỹ. Hãng này tuyên bố mỗi thanh sô cô la đều được sản xuất hoàn toàn từ một loại hạt ca cao duy nhất, có xuất xứ từ một trong bốn vùng trồng trên thế giới, bao gồm Ecuador, Honduras, Tanzania và Philippines. Askinosie Chocolate đặt tên sản phẩm của mình theo xuất xứ của loại hạt làm ra thanh sô cô la đó. Khu vực Davao, vùng trồng ca cao chính của Philippines, được đặt tên cho một vài loại sô cô la của hãng này.

Chỉ chiếm chưa đầy 1% sản lượng ca cao toàn cầu, song Philippines, đặc biệt là vùng Davao được xem là có lợi thế cạnh tranh trong ngành sản xuất ca cao tại châu Á nhờ có vị trí chiến lược, điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng thuận lợi.

Một trong những nhà cung cấp hạt ca cao tại Davao để sản xuất ra sô cô la của Askinosie Chocolate đến từ làng Subasta, nơi phần lớn những người nông dân trồng ca cao ở quy mô nhỏ lẻ. Thống kê vào năm 2012 cho thấy có hơn 9.000 nông dân trồng ca cao ở khu vực Davao. Tại làng Subasta, có khoảng 160 nông dân trồng ca cao và đa phần họ đều là các nông hộ nhỏ với diện tích nông trại trung bình chỉ 1,19 hecta.

Sự ra đời của một hợp tác xã tại Subasta đã góp phần đưa hạt ca cao của nông dân nơi này tới tay các hãng sản xuất trên toàn cầu.

Hợp tác xã nông nghiệp đa năng Subasta được thành lập vào năm 2009 trên nền tảng của một tổ chức có 27 nông dân trồng ca cao trong làng, những người từng tốt nghiệp một khóa học đào tạo nông dân của Bộ Nông nghiệp Mỹ.

Dù nhu cầu ca cao lớn, nhưng đa phần các hộ nông dân nhỏ lẻ ở Subasta thường có năng lực sản xuất hạn chế, đặc biệt là về khối lượng và chất lượng sản phẩm, hậu cần và tiếp thị. Một trong những mối lo chính của họ là việc tiếp cận với các kỹ thuật canh tác nông nghiệp hiện đại, tới các cơ sở sản xuất và thị trường bền vững cho nông sản của họ.

Những hạn chế này đã được chính quyền và các tổ chức quốc tế thừa nhận. Một trong các giải pháp giúp họ tối ưu hóa tiềm năng và tiếp cận tốt hơn tới các cơ hội là khuyến khích các hộ nông dân nhỏ liên kết với nhau tạo nên hợp tác xã.

Hợp tác xã Subasta đề ra mục tiêu xây dựng “một cộng đồng nơi nông dân có được sự phát triển bền vững về mặt kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường.”

Với tầm nhìn này, họ áp dụng một hệ thống canh tác đa dạng bằng cách sản xuất hạt ca cao chất lượng cao cho thị trường quốc tế với sự hỗ trợ của Bộ Nông nghiệp Philippines và Bộ Nông nghiệp Mỹ và nhắm đến việc tham gia vào chuỗi cung ứng trong ngành ca cao.

Các hoạt động chính của hợp tác xã Subasta bao gồm việc mua và bán hạt ca cao do nông dân, cả những người là thành viên của hợp tác xã này lẫn nông dân khác sản xuất và nâng cao tay nghề sản xuất của các thành viên thông qua các buổi đào tạo. Hợp tác xã này cũng thành lập vườn ươm cây ca cao của riêng họ và tham gia vào công đoạn chế biến kinh doanh hạt ca cao như sấy khô, lên men và làm cả tablea – loại đồ uống được pha chế từ loại sô cô la nguyên chất.

Trong chuỗi cung ứng không có sự tham gia của hợp tác xã, các nông dân nhỏ lẻ thường không có khả năng tiếp cận trực tiếp với các nhà tích hợp chuỗi cung ứng, các nhà xuất khẩu và các nhà sản xuất.

Sự tham gia của các nông dân nhỏ lẻ vào chuỗi cung ứng thường chỉ đi từ việc trồng ca cao rồi bán đến tay thương nhân địa phương. Trong đó thương nhân thường mua hàng giao ngay và là bên quyết định giá mua sản phẩm của nông dân. Nông dân là những người chấp nhận giá và họ thường không có tiếng nói trong quá trình thương lượng, đặc biệt là khi thương nhân là bên tài trợ chi phí sản xuất.

Khả năng tiếp cận của nông dân nhỏ lẻ tới các thị trường có lợi nhuận cao hơn bị hạn chế, chủ yếu là do sản lượng thu hoạch thấp và chất lượng hạt ca cao không đồng đều, đồng nghĩa với việc không đáp ứng được yêu cầu của người mua. Tuy nhiên, sự có mặt của hợp tác xã trong chuỗi cung ứng đã giúp các nông dân nhỏ lẻ giải quyết bài toán này và tiếp cận được các thị trường cao hơn.

Hợp tác xã Subasta còn sở hữu vườn ươm riêng, tự sản xuất phân bón hữu cơ và có khả năng mua khối lượng lớn hạt ca cao có chất lượng để đạt lợi thế kinh tế và khả năng thương lượng nhờ quy mô đủ lớn. Hợp tác xã này có thể xử lý hạt ca cao ướt, đưa chúng vào các nhà máy chế biến và có nguồn nhân lực với kiến thức và kỹ năng đầy đủ, đưa hợp tác xã Subasta đứng ở vị thế tốt hơn trong chuỗi.

Nói cách khác, các vườn ươm, thương nhân địa phương và các nhà chế biến hầu như bị loại bỏ trong chuỗi do hợp tác xã Subasta đã gần như đảm nhận vai trò của họ.

Kể từ khi được thành lập vào năm 2009, hợp tác xã Subasta đã cung cấp hạt ca cao cho một vài nhà sản xuất sô cô la toàn cầu.

Theo ông Ernesto Coquilla, chủ tịch của hợp tác xã Subasta, Askinosie Chocolate thường mua hạt ca cao của hợp tác xã với giá cao hơn so với mức giá trung bình của thế giới. Năm 2012, hợp tác xã này đã bán hạt ca cao sấy khô cho nhà sản xuất này với giá 2.358 đô la Mỹ/tấn. Công ty có trụ sở tại Mỹ cũng chia sẻ 1% lợi nhuận sau thuế cho hợp tác xã này mỗi năm.

Từ 27 thành viên ban đầu, tới năm 2012, hợp tác xã Subasta đã có 100 thành viên, mỗi năm cung cấp 63 tấn hạt ca cao khô cho thị trường.

Mặc dù hợp tác xã ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với nông dân nhỏ lẻ, nhưng các hợp tác xã nông nghiệp ở Philippines vẫn chưa được tổ chức rộng rãi. Tính đến năm 2014, các hợp tác xã nông nghiệp mới chỉ chiếm chưa đầy 2% tổng số hợp tác xã của nước này.

Tuy nhiên, sự thành công của các hợp tác xã nông nghiệp ở Philippines đã được chứng minh rõ ràng, dù là hợp tác xã lớn hay nhỏ. Hợp tác xã đa năng Subasta là một minh chứng cho thấy một hợp tác xã nông nghiệp nhỏ có thể tạo ra cơ hội cho các hộ nông dân nhỏ.

Văn Trường