“Tôi không phải chi một cắc bạc nào”

(NQL) – Ngô Chí Công bắt đầu nổi tiếng khi anh cầm trong tay bông sen thật, được giữ lại ở khoảnh khắc nở đẹp nhất, từ đồng sen Đồng Tháp, rồi đưa vào những kiến trúc sang trọng và lọt vào “mắt xanh” của những nhóm du khách phương xa đến vùng đất này.

Khởi nghiệp bằng nông nghiệp công nghệ cao xuất hiện trong vô số câu chuyện của những người trẻ xuất thân gần giống Công: đi du học ở phương Tây, mang về những kiến thức còn xa lạ, giữ trong mình một tham vọng, và “chế biến” giấc mơ thôn quê bình thường nhất của quê nhà thành giá trị mới.

Công du học ngành Hóa học chuyên về phát triển bền vững. Anh khởi nghiệp bằng quán cà phê, in nước cho xe độ, gốm giả đá… để rồi thất bại… Và đấy cũng là con đường để anh trở về với hoa sen quê nhà.

Kiến thức từ thời học ở Pháp, như Công nhìn nhận, “chiếm đến 50% cho sự ra đời” của công nghệ ướp sen tươi và giữ nguyên dáng vẻ của hoa sen ở thời điểm tươi tắn và đẹp nhất. Nhưng chuyện khởi nghiệp từ nông nghiệp ở Đồng Tháp với Công, còn nhiều hơn thế, khi trò chuyện với Tạp chí Nhà Quản Lý:

Anh đã đi thử qua khá nhiều sản phẩm và nghề ở thời kỳ đầu khởi nghiệp. Nếu bây giờ phải nhắc lại thời đó, anh nhìn nhận lại vấn đề khi mới khởi nghiệp dễ gặp phải là gì?

Tại cuộc thi khởi nghiệp của Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ Doanh nghiệp BSA, tôi thấy có một số điểm như sau: Sản phẩm của các bạn chưa hoàn chỉnh, còn thô sơ, từ bao bì, giống như Công lúc mới khởi nghiệp. Hoặc họ có ra được dòng sản phẩm, nhưng chưa ứng dụng được công nghệ, hoặc sản phẩm không thực sự mới: Ví dụ dự án nấm linh chi Phong Nhã của một bạn ở Đồng Tháp; nấm linh chi không có gì mới cả, là nấm xắt lát, kể cả bao bì cũng không được đẹp, bỏ vô bọc nylon, tem nhãn hết sức thô sơ.

Người mới khởi nghiệp thường chăm chăm đổ tư duy vào sản phẩm của mình. Một sản phẩm khác có thể kể là chà bông ếch, sản phẩm ngon, chất lượng, nhưng bao bì xấu. Họ không biết bây giờ đã là xu hướng xài bao giấy draft, xu hướng bảo vệ môi trường, xanh, phải đi theo hướng bao bì của tương lai. Cái trào lưu của các tỉnh trễ hơn TP.HCM. Trong khi thị trường tốt nhất là thị trường TP.HCM họ lại cạnh tranh không lại. Sản phẩm rất tốt nhưng họ chỉ có thể bán đi, sau đó người ta đóng gói lại, bán giá rất cao.

Ngoài ra sai lầm hay mắc phải khi mới làm là đi trước nhu cầu của thị trường, như các sản phẩm thất bại trước đây của Công, giá thành đi kèm khá cao, thiếu tính toán dài hạn, chỉ chú ý vào việc hoàn chỉnh sản phẩm hoàn hảo trong khi thị trường thì chưa cần đến như vậy. Hơn nữa, ít kinh nghiệm cũng khiến họ bị ép giá, phá huề vốn hoặc có khi phải bù lỗ. Và doanh thu ảo thời gian đầu như được gia đình, người thân mua ủng hộ cũng làm cho người mới đánh giá sai thị trường, “ảo tưởng” vào sức mạnh quá lớn, dẫn đến quyết định nhập hàng sai lầm, thuê nhân sự ào ạt làm vỡ quỹ lương, cuối cùng là khó khăn và thâm hụt.

Sản phẩm hoa sen ướp tươi của Ngô Chí Công rất được du khách nước ngoài ưa chuộng

Khi nhìn lại những công ty anh từng làm, giống như cuộc từ từ quay trở về với nguồn lực quê nhà, và biến đó thành thế mạnh để sản xuất. Tới giờ, anh thấy ưu thế địa phương có tác dụng ra sao với công ty anh khởi nghiệp?

Sau những thất bại ban đầu, Công cũng thấy chính bản thân cần phải định vị lại cách nhìn của mình, để nhớ ra điều đã thôi thúc Công không ở lại Pháp làm việc là muốn cống hiến và xây dựng quê hương của mình.

Đồng Tháp có rất nhiều lợi thế về phát triển nông nghiệp. Vậy ứng dụng khoa học kỹ thuật tiên tiến vào chế biến các sản phẩm nông sản sẽ là cơ hội.

Với Khởi Minh Thành Công, anh chọn nguyên liệu địa phương là hoa sen, vậy nguồn nguyên liệu có đáp ứng được cho những doanh nghiệp như anh không?

Vùng nguyên liệu hoa sen đáp ứng được, bao la đó, tuy nhiên, bao la mới là vấn đề. Đó là nó khiến Công càng bị thôi thúc phải có càng nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng hơn. Đó là vấn đề với những người tâm huyết về sen.

Bí thư Đồng Tháp rất thích sen, ông nói về sen nhiều. Ở xứ sở của sen nhưng người nông dân chưa sống tốt được với sen là không ổn. Tháng 9.2017 có Lễ hội Sen Đồng Tháp. Công được giao tổ chức và trưng bày hết tất cả các sản phẩm liên quan tới sen, sen giấy, tranh gạo sen, sen từ xơ mướp và các sản phẩm ăn uống, để cho mọi người thấy sản phẩm có giá trị mà chưa được khai thác đúng mực.

Sau đó đến Mekong Connect ở Bến Tre, lúc này mọi người mới cần chọn về tài nguyên bản địa, mới chú ý tới và chọn sen làm tài nguyên bản địa. Vậy từ giờ, ta phải làm gì cho sen tiếp?

Vậy anh đã làm gì với hoa sen?

Ai cũng nói sen là loài cây xài được hết tất cả từ A -Z. Nhưng giá trị gia tăng chưa bằng các sản phẩm khác. Nhưng thực ra các tài nguyên khác như trái cây, mình chỉ sản xuất bán thô thôi, công nghệ chế biến chưa nhiều, đông lạnh, sấy, ko ra nhiều sản phẩm.

Đó là “bệnh” chung của trái cây, lúa, sen. Thêm sản phẩm của Công thì mới khai thác hoa sen. Khi kết hợp công nghệ thì nó sẽ mở ra rất nhiều sản phẩm khác có giá trị gia tăng cao. Trước đó người ta chỉ cắt lá sen ra làm trà, giá bán khoảng 200.000 đồng/kg, nhưng với ứng dụng công nghệ của Công, Công bán một lá sen với công nghệ sấy khô của Pháp cho trang trí nội thất, giá là 50.000 đồng/lá. Viết thêm 1 chữ thư pháp là 250.000 -300.000 đồng/lá sen. Giá trị gia tăng cực kỳ cao.

Ví dụ khi ứng dụng sen trong nội thất, như trang trí một mặt bàn, mảng tường. Một bức tranh lá sen trang trí mảng tường giá 3- 4 triệu đồng là bình thường. Tranh lá sen ở Ủy ban tỉnh, giá giao động từ 2 – 3 triệu đồng/m2.

Cốt lõi là cần ứng dụng khoa học công nghệ, ta sẽ mở ra rất nhiều hướng khác nhau. Công có thể bán nguyên liệu cho các công ty khác sản xuất thêm các sản phẩm giá trị gia tăng khác.

Một cái nón lá bình thường 20.000 đồng, còn nón lá đắp lá sen lên là 120.000 đồng, người mua cũng rất vui khi mua, vì đánh vào thị trường khách du lịch. Thực ra có rất nhiều người ở Việt Nam rất thích sen, nhưng họ không muốn xài sen vì nó mau tàn quá. Đây là một giải pháp, đưa sen vào trang trí nội thất. Giờ Công đưa sen vào trang trí nội thất, là sen thật. Một bông sen bình thường giá 7.000 đồng, hoa sen sấy khô của Công là 100.000 đồng/cành. Một chút biến đổi của công nghệ, và thay đổi cách sử dụng, ta có được sản phẩm khác biệt trên thị trường.

Vậy khổ cực nhất trong giai đoạn đầu anh bắt đầu làm với hoa sen ướp tươi là gì – hay khi mới khởi nghiệp là gì?

Khổ nhất là mang “con mình” đi giới thiệu. Mọi người hoài nghi nó – sen mà xài được sáu tháng đến một năm hả?

Lúc đó công nghệ chưa hoàn chỉnh, sen vẫn chưa đẹp. Mọi người hỏi cái này là sen đó hả? – Cái này là sen giả hay sen thiệt? – Nhưng hoa sen thiệt có những đặc tính của cây thiệt, những vết tích tự nhiên, độ mềm của cánh, không thể làm nhái được.

Tôi muốn kéo dài thời gian sử dụng của cây sen để người yêu thích thưởng thức được dài lâu hơn, chứ tôi không nhựa hóa, đóng khung, ướp xác nó. Nó sẽ hư thôi.

Sen mau héo. khi cắt phải lựa thời điểm cắt, nhanh chóng xử lý, và đưa vào môi trường xử lý, để đông nó lại tại khoảnh khắc nó đẹp nhất, sau đó mới đưa vào sấy. Trong lúc sấy cũng phải canh – mỗi loại sen khác nhau – búp khác, nở khác, mỗi loại có yêu cầu kỹ thuật khác nhau. Định lượng để quá thời gian xử lý nó cũng hư, thiếu nó cũng hư, độ chính xác phải cao.

Tôi không học cách làm hoa bất tử ở Đà Lạt để làm hoa sen ướp tươi như trên báo hay nói, vì họ giấu công nghệ, thậm chí chỉ đến làm việc tại phòng khách chứ không được bước vào xem xưởng sản xuất. Việc làm được hoa sen như hiện nay là do tôi tự nghiên cứu, điều chỉnh công thức và khắc phục nhược điểm dần dần.

Với công nghệ ướp tươi của Ngô Chí Công, hoa sen Đồng Tháp đã có mặt trong nhiều kiến trúc sang trọng ở nước ngoài

Đó là một phần nhỏ trong kiến thức học ở Pháp. Nhờ vào kiến thức cơ bản đó, tôi biết mỗi chất có vai trò gì, sau đó mình linh hoạt xử lý trên mỗi loại khác nhau và thay đổi. Nó rèn cho tôi tư duy nghiên cứu để tự làm cái mới này.

Nhìn lại con đường của mình, anh thấy người khởi nghiệp chú ý gì hơn để các ý tưởng nông nghiệp thành hiện thực được?

Bây giờ trong các bạn làm khối nghiệp nông nghiệp thì 10 người thì hết 9 người đã có tri thức rồi, ít nhất là tốt nghiệp đại học, có khi là bác sĩ, kỹ sư rồi. Ví dụ như có một bạn làm sản phẩm tôm khô Cà Mau, là kỹ sư xây dựng. Nhưng công nghệ sấy của bạn vẫn là phơi khô bình thường không có gì mới. Vấn đề ở đây không phải là tri thức, mà là cách nhìn của người đó trong việc áp dụng công nghệ mới vào sản phẩm. Họ chưa dám áp dụng, không dám gặp các giáo sư hay các nhà khoa học để gợi mở và nói vấn đề của họ để tìm giải pháp công nghệ áp dụng.

Câu lạc bộ Du học sinh Đồng Tháp sẽ gắn các du học sinh với dự án khởi nghiệp, để thấy vấn đề công nghệ họ gặp phải. Du học sinh thấy cái đó ở trên thế giới làm sao, giờ làm sao tiếp cận. Khi tôi đi học, trao đổi giữa quan điểm của người trẻ và các giáo sư rất cởi mở, tranh cãi để đi đến giải quyết vấn đề, không dùng chủ nghĩa kinh nghiệm áp đặt.

Ngày hội Khoa học mà tôi định làm cho học sinh ở Đồng Tháp cũng vì tư duy này. Tôi không cần tụi nhỏ hiểu khoa học gì hết, tôi chỉ cần mấy em biết có sự tồn tại của các công nghệ, để đứa trẻ quan tâm và tự tìm hiểu sâu hơn và biết đâu sau này khi nó cần đến, nó sẽ tự đi tìm tiếp vì đã biết đến sự tồn tại rồi.

Anh nhắc khá nhiều về Đồng Tháp và sự hỗ trợ cho khởi nghiệp của công ty anh? Sau chừng ấy năm chọn từ Pháp quay về, anh cảm thấy gì? Anh có được gì từ nơi này?

Tôi thấy cởi mở và được trân trọng. Đồng Tháp có CLB Du học sinh tỉnh Đồng Tháp. CLB Du học sinh tập hợp các du học sinh đi theo chương trình Mekong 1.000, các trí thức đã du học nước ngoài. Có khoảng 40 thành viên, rải ở rất nhiều cơ quan ban ngành.

Cộng đồng du học sinh ở đây góp tiếng nói có trọng lượng. Những ý tưởng đưa ra được các chú tạo điều kiện thực hiện. Cơ chế gì thì tôi không rõ. Khi về đây, tôi muốn triển khai ngày hội khoa học, giáo dục STEM, thì chính UBND tỉnh chỉ đạo cho Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với CLB Du học sinh để thực hiện trong năm 2018. Thế hệ lãnh đạo tiếp theo ở Đồng Tháp cũng mở và hầu hết đều trẻ. Ví dụ như Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ là du học sinh từ Trung Quốc về.

Về cá nhân, khi chúng tôi triển khai những công nghệ không đơn thuần, như công ty Cỏ Mây triển khai dự án chiết xuất tinh dầu, đều được tỉnh quan tâm. Cái hay của Đồng Tháp là công ty nào khởi nghiệp cũng có Bí thư, Chủ tịch trực tiếp xuống tham quan, coi còn khó khăn gì, sau đó kêu và chỉ dẫn, đưa các sở ban ngành đi theo, với chức trách của mình họ sẽ hỗ trợ. Có thể sở nào đó sẽ giới thiệu họ có hội chợ này phù hợp với công ty tôi, để hỗ trợ quảng bá. Sở Công thương có thể đề nghị nếu tôi muốn đầu tư máy móc nhưng thiếu vốn, thì có thể hỗ trợ 50% chi phí để tôi có máy móc sản xuất.

Những chuyện “râu ria” khác như làm website, bao bì, mở điểm bán… tôi không biết các tỉnh khác ra sao, chứ Đồng Tháp là có giúp đỡ. Sở Công thương có hỗ trợ 50% chi phí (tối đa không quá 30 triệu đồng/doanh nghiệp/năm) để làm những việc trên và tôi có thể tự thuê bên nào hợp với tôi để làm.

Anh không gặp rắc rối gì?

Ba năm qua tôi nhận hỗ trợ và không phải chi một cắc bạc nào hết, không vòi vĩnh, không đặt vấn đề, không khó dễ, đúng thủ tục là cứ làm. Có những dự án tôi không biết viết thì cơ quan nhà nước chỉ dẫn viết để đủ tiêu chuẩn, đúng chuẩn văn bản theo mẫu. Cơ quan nhà nước chủ động hướng dẫn doanh nghiệp làm theo đúng lộ trình, để họ làm hoàn chỉnh dự án, nghiên cứu, tư vấn rất nhiệt tình và không cần quà cáp, lại quả gì cả.

Nếu phải nói với một người trẻ muốn trở về quê và khởi nghiệp gần với nông nghiệp, anh sẽ nói với họ điều gì? Họ không nên nhầm lẫn gì?

Tôi chỉ muốn nói rằng quê hương cần các bạn. Nơi nào cần thì hãy đến vì bạn sẽ được chào đón và tạo mọi cơ hội và điều kiện để bạn có thể thực hiện ý tưởng có thể gọi là điên rồ nhất (như tôi có thể làm ra hoa sen “bất tử”, như Võ Văn Tiếng trồng lúa không phân vô cơ, thuốc sâu)…

Nếu bạn mang đúng kiến thức vào đúng vị trí và ngành hàng sản phẩm thì không chỉ tốt cho địa phương, cho cả nước mà đi kèm đó kinh tế của bạn cũng sẽ không thiếu. Quan trọng là hãy bắt tay vào làm và bước những bước đầu tiên.

Hãy hướng đến 4.0, các bạn có thừa kỹ năng và tri thức để đưa nó vào nông nghiệp để tăng giá trị sản phẩm và kiếm ra tiền từ nó. Tôi chỉ khuyên các bạn đừng nên nhầm lẫn về khái niệm khởi nghiệp và lập nghiệp. Hãy thật sự phát triển đúng với khả năng của mình, đừng ảo tưởng vào sức mạnh cá nhân và thành công nhất thời để tránh gặp thất bại.

Cảm ơn anh về trao đổi này!

Ngô Chí Công du học ngành Kỹ sư hóa về Phát triển bền vững tại Trường Université Pierre et Marie Curie (UPMC – Paris 6), Pháp. Anh trở về Việt Nam năm 2014 và bắt đầu nghiên cứu và chế biến sản phẩm hoa sen ướp tươi tại Công ty Khởi Minh Thành Công của mình. Hiện công ty của anh cho ra thị trường 2.000 sản phẩm mỗi tháng, gồm hoa sen ướp tươi và lá sen ướp tươi. Các sản phẩm được du khách nước ngoài ưa thích là nón lá sen, sổ tay lá sen, hoa sen cho trang trí nội thất.

 

Khải Đơn (thực hiện)