Những điều chưa biết về “chuyện tình” giữa Jack Ma với Alibaba

Jack Ma
Jack Ma

(NQL) “Những gì Jack Ma đã thực hiện được thật đáng ngạc nhiên. Nó ấn tượng và ấn tượng hơn bất kì thành tựu nào của Bezos, Zuckerberg hay Musk.”, Gil Luria.

Thật khó có từ nào có thể mô tả quy mô của Tập đoàn Alibaba (Trung Quốc) , một đế chế thương mại điện tử được thành lập từ năm 1999. Hãy nhìn vào những con số điển hình thế này: mỗi ngày có 200 triệu người mua sắm online trên chợ điện tử của Alibaba và giá trị hàng hóa bán ra trong năm tài chính vừa qua của Alibaba đạt 550 tỷ USD.

Hồi tháng 5, Tập đoàn Alibaba thông báo doanh thu hàng năm đã tăng 56% lên gần 23 tỷ USD; đến tháng 6, các nhà đầu tư lại háo hức dự báo mức độ tăng trưởng trong năm 2017, tăng từ 45% lên 49%. Đợt chào bán lần đầu ra công chúng (IPO) của Alibaba vào năm 2014 được xem là lớn nhất trong lịch sử tài chính, ngay lập tức tăng 25 tỷ USD trên thị trường chứng khoán New York.

Bí mật của “gã mù công nghệ”

Đầu tàu của Alibaba không phải ai khác, đó chính là Ma Yun (53 tuổi), còn được biết đến với tên gọi Jack Ma. Ông đã bắt đầu gầy dựng công ty từ 50.000 USD với vỏn vẹn 17 nhân viên, trụ sở là căn hộ của ông ở Hàng Châu, Trung Quốc.

Gil Luria, Giám đốc nghiên cứu tại DA Davidson Co. cho rằng “Những gì Jack Ma đã thực hiện được thật đáng ngạc nhiên. Nó ấn tượng và ấn tượng hơn bất kì công trình nào của Bezos, Zuckerberg hay Musk.”

Jack Ma sinh ra trong một gia đình thu nhập thấp với tuổi thơ nhiều khó khăn. Năm 1972, khi ông 6 tuổi, sự kiện gây chấn động giới chính trị thời bấy giờ – Tổng thống Richard Nixon gặp Chủ tịch Mao Trạch Đông đã mở ra kỷ nguyên mới cho quan hệ ngoại giao Trung Quốc – Hoa Kỳ và góp phần đưa Trung Quốc vươn tầm đến tận ngày nay. Đó cũng chính là thời điểm khởi đầu của giấc mơ Trung Quốc của Ma.

Jack Ma thừa nhận mình là “kẻ thua cuộc” ở tuổi 30, từng nhiều lần thất bại khi xin làm phục vụ tại KFC và khách sạn, sau 2 lần thi rớt đại học, vớt vát mãi ông mới đậu vào một trường mà ông gọi là “tệ nhất Hàng Châu”. Ma cũng cho rằng chuyên môn kỹ thuật của mình không khá khẩm là mấy.

Trao đổi với CNBC, Cựu Phó Chủ tịch Alibaba, ông Porter Erisman cho biết: “Trong khoảng thời gian làm việc với Ma, anh ta luôn tự cho mình là một “gã ngốc” công nghệ. Hai điều duy nhất Ma có thể làm là kiểm tra email và sử dụng trình duyệt để lướt web. Vì thế, Ma cho rằng mình không phải là thiên tài công nghệ.”

Vậy đâu là bí mật của Jack Ma? Đơn giản, đó là tầm nhìn và sự hiểu biết của ông về sức mạnh của Internet trong việc kết nối người mua và người bán. Bên cạnh đó là “nỗi lòng” của ông muốn giúp đỡ các công ty nhỏ khác trên thị trường thông qua Taobao,1688.com, Alibaba.com (chợ điện tử kiểu eBay) nhưng dành cho các nhà bán sỉ. Albaba cũng có các dịch vụ tiếp thị và cả chi nhánh tín dụng Alipay với hơn 520 triệu người dùng trên toàn thế giới.

Các liên doanh khác của Ma bao gồm 51% cổ phần trong Cainiao – công ty chuyển phát với 55 triệu đơn hàng mỗi ngày và Alibaba Pictures – công ty liên doanh với Amblin Partners của Steven Spielberg. Giá trị tài sản ròng của Jack Ma hiện ước tính khoảng 39 tỷ USD.

Tầm nhìn doanh nghiệp nhỏ

Lần đầu tiên Jack Ma truy cập internet là vào năm 1995. Anh ấy ở nhà một người bạn ở Seattle, Mỹ và từng bước thận trọng tiếp cận với máy tính. Bạn ông khuyên: “Đừng căng thẳng như thế chứ, mày không làm hỏng nó được đâu. Cứ hãy khám phá và nhận ra sức mạnh của nó, đơn giản như vậy thôi.” Jack Ma đã mở đầu chuyến hành trình như thế.

Ông ấy đã tìm kiếm điều gì? Trung Quốc ư, không có gì gây ấn tượng cả. Nhưng rồi ông tự hỏi mình nếu như đưa một công ty có trụ sở tại Trung Quốc lên Internet và kết nối nó với các thương buôn Hoa Kỳ và các nước khác, liệu ông có thể tạo ra sự khác biệt.

Từ đó, Jack Ma đi sâu vào tìm hiểu GE, Microsoft, IBM và Wal-mart dựa vào sách báo. Ma nói với tờ The Brave Ones của CNBC: “Thời gian đó, tôi rất quan tâm đến tiếng Anh. Bạn học của tôi, họ đọc sách tiếng Anh để học tiếng Anh. Còn tôi, tôi đọc sách tiếng Anh để vỡ ra nhiều điều từ cách kinh doanh của người Mỹ.” Có thể nói, tiếng Anh là một phương tiện giúp Jack Ma gặt hái thành công. Trước kia khi còn ở quê nhà, ông cũng đã có thời gian tìm đến các khách sạn, khu du lịch để giao tiếp với du khách nước ngoài, nâng cao vốn tiếng Anh của mình.

4 năm sau, Jack Ma thành lập Alibaba, nhưng chỉ có 3 trong số các đồng nghiệp của ông có chút ít kiến thức về công nghệ. Ma phát biểu tại một sự kiện của Asia Society vào năm 2009: “Vào thời điểm đó, tôi như một người mù cưỡi trên lưng những con hổ mù. Không biết gì về công nghệ hay máy tính, chúng tôi đã bắt đầu công ty đầu tiên như thế.”

Theo Erisman, thời gian trôi qua đã giúp Alibaba đúc kết được nhiều kinh nghiệm bán hàng. “Thời điểm Alibaba bắt đầu và tôi gia nhập công ty, chúng tôi chỉ ráng sức kiếm tiền ở Trung Quốc, internet lúc này vẫn chưa phổ biến và tạo được niềm tin. Đó chính là lúc Jack Ma đến nói với mọi người hãy tiêu tiền của họ và ông đã chi vài ngàn USD để xây dựng một nền tảng trên internet.”

Ma đã đi khắp nơi ở Trung Quốc tổ chức roadshow trên các con phố đông người và trò chuyện với các chủ doanh nghiệp về lý do tại sao họ nên bán hàng trực tuyến.

Ông cũng dùng năng lực bản thân để kêu gọi đầu tư. Erisman nhớ lại, trong khi những người khác đưa ra kế hoạch kinh doanh chi tiết, ông chỉ đơn giản đứng lên nói về câu chuyện và tầm nhìn của mình. Ma từng nói rằng Alibaba đã bị khoảng 30 nhà đầu tư mạo hiểm từ chối, trước khi tìm thấy một nhà đầu tư có tầm nhìn lớn: CEO Masayoshi Son của SoftBank.

Tầm nhìn dài hạn của Ma là như vậy, sẽ là một công ty tồn tại 102 năm. Phát biểu tại hội nghị Gateway của Mỹ trong hồi tháng Sáu, ông trả lời thắc mắc của nhiều người về con số 102 năm: “Bởi vì công ty của chúng tôi được thành lập đầu tiên vào năm 1999. Cho đến năm ngoái, chúng tôi đã trải qua 1 năm. Trọn thế kỷ này, chúng tôi sẽ kết thúc 100 năm, và thế kỷ tới chúng tôi sẽ có 1 năm. 102 nghĩa là chúng tôi phải vượt qua 3 thế kỷ. ”

Giấc mơ Trung Hoa của Jack Ma

Người truyền cảm hứng cho Jack Ma chính là nhà sáng lập Yahoo, Jerry Yang. Hai người gặp nhau từ những năm 1990. Erisman chia sẻ: “Khi bạn nhìn vào Alibaba những ngày đầu, rất nhiều thiết kế của trang web và nhiều thứ khác đều được vay mượn ý tưởng từ Yahoo. Vâng, vì Jerry Yang chính là nguồn cảm hứng cho Jack. ”

Ma đã xây dựng tầm nhìn của mình dựa trên thành công của các công ty Mỹ như Yahoo và eBay. Sau đó, ông bắt đầu chuyển các hoạt động kinh doanh chính đến  Thung lũng Silicon vào năm 2000 vì ông tin rằng đó là cách tốt nhất để xây dựng một doanh nghiệp toàn cầu. Nhưng lạ thay, đó lại là một “thảm họa”, Alibaba đã không thể tìm được nhân lực cho mình.

Theo Jack Ma, “Rất khó để có thể thuê những người biết buôn bán tại Thung lũng Silicon ở San Francisco. Thay vào đó, chúng tôi thuê những người đến từ New York, Miami, tất cả họ sẽ di chuyển đến San Francisco. Sau 1-2 tháng đầu, chúng tôi nhận ra rằng có điều gì đó sai sai…  Bởi vì những người này giỏi về thương mại nhưng lại không biết gì về internet. Còn những người không biết internet, họ cũng không biết gì về thương mại. Sau đó, các nhân viên này sẽ được lựa chọn hình thức bồi thường bằng tiền mặt hoặc cổ phần, và tất cả đều chọn lựa tiền mặt. Đáng buồn thay, chúng tôi đã mắc rất nhiều sai lầm và nhiều đồng nghiệp khác cũng thế.”

Giai đoạn này có vẻ khó khăn đối với Ma. Erisman kể “Trong thời gian đó, tôi nhận được một cú điện thoại lạ lùng từ Jack. Ông hỏi: “Porter, ông có nghĩ tôi là một người tốt không?”  Tôi bối rối thật đấy vì đây là lần đầu tiên tôi thấy vị Giám đốc điều hành tự nghi hoặc chính mình.” Và đây là thời điểm Jack Ma toàn tâm toàn ý với tâm thức của Giám đốc điều hành.

“Ma nhận ra rằng một giáo viên tiếng Anh hầu như không bao giờ phải nói “NO”. Nhưng là một CEO, bạn cần phải đưa ra những quyết định khó khăn. Và trong trường hợp này, đưa công ty của chúng tôi trở lại Trung Quốc là một quyết định khó khăn mà Jack Ma buộc phải thực hiện. ”

Trong năm 2003, Alibaba đã quyết định khởi động chợ điện tử Taobao. Đây là một bước đi phòng thủ để làm chậm sự bành trướng các doanh nghiệp Mỹ sang Trung Quốc. “Ma nói với một nhóm các nhân viên rằng sắp đến sẽ có một dự án bí mật và ông cần mọi người quay trở lại văn phòng của Alibaba ở Hàng Châu. Tuy nhiên, mọi người sẽ phải làm việc trong sự tách biệt. Không được nói với bạn bè cũng như gia đình của mình. Bạn thậm chí không thể kể với nhân viên khác của Alibaba về điều này. Điều kiện đặt ra là họ phải từ chức ở Alibaba và làm mọi thứ trong im lặng, như thể không hề biết dự án đó là gì.”, Erisman nhớ lại.

Sự khác biệt lớn của Taobao là nó không còn tính phí hoa hồng của người bán hoặc người mua, do đó, nó không bắt đầu từ mô hình doanh thu. Thay vào đó, Ma đi theo hướng liên kết người mua và người bán lại với nhau, nếu người bán bán được hàng thì chính trang web cũng sẽ kiếm được tiền.

Phía eBay lập tức đưa ra thông cáo báo chí rằng: “Miễn phí không phải là mô hình kinh doanh.” Nhưng trên thực tế, chúng tôi biết rằng mình đã lôi kéo được rất nhiều người vào Taobao nhờ vào chính sách miễn phí trong những ngày đầu. Và quan trọng hơn, chúng tôi đã có lợi nhuận.”, Erisman nói.

Đã có một cuộc thảo luận về quan hệ đối tác với eBay, nhưng sau đó Jack Ma đã gây sốc cho giới kinh doanh bằng thỏa thuận với Yahoo vào năm 2005, khi công ty Mỹ đồng ý đầu tư 1 tỷ USD vào Alibaba. Tuy nhiên, thảo thuận đó lại không thực hiện được bởi những khác biệt về chính trị cũng như thương mại của hai nước.  Sau đó, xuất hiện tranh chấp vào năm 2011 khi Yahoo cho rằng Ma đã chuyển quyền sở hữu của Alipay cho riêng mình mà không hề thông báo với cổ đông.

Mặt khác, Alibaba cũng có nhiều lợi thế ở thị trường nội địa bởi vì các gã công nghệ khổng lồ của Mỹ bao gồm Google và Facebook đều bị chặn ở thị trường Trung Quốc nhưng chính Chính phủ Trung Quốc cũng bị xem là mối đe dọa cho người kinh doanh ở quốc gia đông dân này. Chủ tịch Hiệp hội Bảo hiểm Anbang Wu Xiaohui đã bị bắt giam hồi tháng Sáu vì bị cho là có mối quan hệ mật thiết với Hoa Kỳ. Nhưng Jack Ma không quan tâm điều đó.

Theo Jack Ma “Là một doanh nhân, điều cần phải làm chính là đảm bảo hạnh phúc cho khách hàng, nhân viên và xã hội. Nên phát triển doanh nghiệp theo hướng bền vững như vậy. Ở đây, trách nhiệm xã hội chính là chìa khóa. Bất cứ điều gì chúng tôi làm, chúng tôi đều cố gắng đảm bảo rằng nó tốt cho xã hội. ”

Ma cũng chia sẻ về 3 điều “bạn không nên chạm vào”, đó là tiền, quyền lực và vinh quang. “Nếu bạn giữ quyền lực cho riêng mình, bạn đương nhiên gặp rắc rối. Nếu bạn giữ tiền trong túi riêng, bạn sẽ gặp rắc rối. Nếu bạn nắm vinh quang trong tay, bạn cũng sẽ gặp rắc rối. Chính vì vậy, khi có tiền, hãy dùng tiền gíup đỡ nhiều người hơn. Khi bạn nắm quyền, hãy tập trao quyền cho những người khác. Khi đạt được vinh quang,  hãy chắc chắn những người khác cũng có nó. Và rồi, hạnh phúc đơn giản sẽ đến với bạn.”

Giấc mơ toàn cầu

Nếu bạn gõ từ khóa “lobster/tôm hùm” trên Alibaba.com sẽ có hơn 1.200 sản phẩm xuất hiện, từ một giống Tôm đỏ xuất xứ từ Canada có chi phí trên 1.100 USD/tấn được vận chuyển từ Hoa Kỳ cho đến đuôi tôm hùm đông lạnh với mức giá 195 USD. Nếu một khách hàng Trung Quốc muốn cherry tươi, họ có thể đặt hàng từ một công ty ở Maryland với giá từ 300-500 USD/tấn.

Nhưng Ma còn muốn nhiều hơn thế. Đầu năm nay, ông đã gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump. Cả hai đã vui vẻ thảo luận về kế hoạch dài hạn của Alibaba trong việc hỗ trợ 1 triệu việc làm cho lao động Mỹ trong 5 năm tới và ông muốn bán những sản phẩm “made in America” cho người Trung Quốc.

Jack Ma cho biết “Có đến 300 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu ở Trung Quốc. Họ cần những sản phẩm chất lượng cao đi kèm với dịch vụ chất lượng cao. Vì vậy, khi ngài Trump hỏi: “Cậu muốn bán sản phẩm ‘made in America’ cho ai? Châu Phi? Hay Mỹ La-tinh? thì câu trả lời của tôi lại là Trung Quốc. Vì tôi nghĩ ‘made in America’ thì nên bán cho người Trung Quốc.”

Ma nhìn thấy được sự chuyển dịch trong cách hàng hoá được tiêu thụ trên khắp thế giới. “30 năm trước, tiêu dùng nội địa của Hoa Kỳ đã thúc đẩy nền kinh tế toàn cầu và hỗ trợ rất nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Mỹ hoặc Trung Quốc. Nhưng giờ đây, trong vòng 30 năm tới, nhu cầu nội địa và sức mạnh của Trung Quốc sẽ thúc đẩy hàng triệu, hàng triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ trên toàn cầu.”

Tuy vậy, Jack Ma cũng đặt mối hiềm nghi về một thế giới nơi mà trí thông minh nhân tạo và robot đảm nhận công việc của nhiều lao động và các doanh nghiệp đang phải thích nghi vói điều đó. “Đây là lý do tại sao tôi phải đi các nước, nói chuyện với tất cả các nhà lãnh đạo và thúc đẩy họ chuyển dịch nhanh. Nếu không nhanh chóng, mọi việc sẽ gặp rắc rối. Một khi đã nhìn thấy rủi ro đang đến, chúng ta phải chuẩn bị ngay bây giờ. Quan điểm của tôi là phải sửa chữa, gia cố mái nhà ngay cả khi nó chưa hỏng.”

Ông cảnh báo rằng trong khi các doanh nghiệp lớn đang chiếm lĩnh ngành công nghiệp công nghệ cao thì thế kỷ tới sẽ ghi nhận sự xuất hiện của nhiều công ty nhỏ hơn. “30 hay 100 năm tiếp đến, con người cần làm chủ tương lai và sự phát triển công nghệ là thách thức rất lớn dành cho các công ty”.

“Vậy làm thế nào chúng ta có thể trao quyền cho các doanh nghiệp nhỏ? Bạn biết đấy, các doanh nghiệp nhỏ, họ không thể chỉ kinh doanh trong khuôn viên làng, xã, thành phố họ sống. Với sức mạnh của Internet, chúng tôi sẽ giúp họ nâng cao doanh số.”

Cả Amazon lẫn Alibaba, tương lai của hai tập đoàn này không chỉ đơn thuần xoay quanh thương mại điện tử. Cơ sở điện toán đám mây của Alibaba đã đạt 968 triệu USD hồi cuối tháng Ba năm 2017, tăng 121% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, các doanh nghiệp truyền thông kỹ thuật số và giải trí bao gồm Youku Tudou và Damai (chuyên bán vé sự kiện) đã đạt doanh thu 2,1 tỷ USD, tăng 271%.

Mục đích của việc mở rộng nền tảng là khiến mọi người cảm thấy được vui vẻ và thoải mái. “Nói một cách đơn giản, sứ mệnh của chúng tôi là cho phép những người mua sắm tại Alibaba thực sự như đang sống trong một cộng đồng. Vì vậy, ngoài mua sắm, chúng tôi muốn họ dành nhiều thời gian hơn để xem video, nhận thông tin , đến chơi và nghe nhạc cùng với chúng tôi, cùng chúng tôi trải nghiệm nhiều thứ khác nữa.”

Năm nay, người ta đã thấy Alibaba chuyển hướng kinh doanh đến thời trang, thanh toán chuyển khoản và nghiên cứu. Hồi tháng 6, các chi nhánh của Alipay đã tung ra dịch vụ “cười để thanh toán” tại các cửa hàng của KFC ở Trung Quốc, sử dụng công nghệ nhận dạng khuôn mặt. Trong tháng 10, Jack Ma cũng đã cho ra đời Học viện Alibaba DAMO, một phòng thí nghiệm công nghệ trị giá 15 tỷ USD nghiên cứu về Internet và tính toán lượng tử, ​​tương tự như IBM và Microsoft.

Alibaba cũng đã hợp tác với công ty sản xuất phim Amblin Partners của hãng Steven Spielberg vào tháng 10/2016. Alibaba Pictures hiện sở hữu 49,5% cổ phần của Alibaba Group và sẽ tạo ra những thước phim riêng để phân phối tại thị trường nước này.

Điện toán đám mây cũng là một đối tượng Alibaba đang theo đuổi, tương tự lộ trình của Amazon. Jack Ma đang cố gắng kết hợp thương mại điện tử với các phương tiện truyền thông xã hội, đó là kiểu kết hợp như của Facebook và trang Amazon. Tuy nhiên, phạm vi của Alibaba rộng hơn nhiều so với Amazon và eBay. Tầm nhìn của Jack Ma sẽ là một sự kết hợp của cả Amazon, Facebook, Google và Netflix. ”

Ý Nhi/Theo CNBC