Nhiệt điện than tăng lên, xỉ than hết chỗ đổ

Nguồn xỉ than, tro bay đang có nguy cơ hết chỗ đỗ, đầy lên và tràn ra môi trường, nhưng các doanh nghiệp sản xuất vật liệu không nung lại không có cơ hội tiếp cận, sử dụng.

Hiện nay cả nước có 20 nhà máy nhiệt điện than đang vận hành với tổng công suất đặt máy 13.110 MW, tiêu thụ khoảng 45 triệu tấn than/năm, với lượng tro xỉ, thạch cao thải ra hơn 15,7 triệu tấn/năm. Dự kiến tới năm 2020 sản lượng điện sản xuất từ nhiệt điện than chiếm khoảng 49,3%, năm 2025 tăng lên 55% và năm 2030 khoảng 53,2%trong tổng sản lượng điện của cả nước.

Lúc đó có thêm 12 dự án nhiệt điện được đưa vào hoạt động và tổng công suất lắp đặt NĐT là 24.370 MW. Lượng xỉ than thải ra là 29 triệu tấn/năm.

Hiện tại các nhà máy nhiệt điện than đang loay hoay với bài toán chôn lấp xỉ. Trong tương lai, với lượng xỉ như nêu trên, nếu không có chỗ lấp thì đó là nguy cơ tràn ra môi trường. Tác hại khi tro xỉ này tràn ra môi trường, chắc chắn sẽ là thảm họa.

Ông Lê Hồng Tịnh – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội – cho rằng khá đáng tiếc khi hầu hết các nước có nhà máy nhiệt điện, tro xỉ được coi như nguồn tài nguyên quý và được sử dụng triệt để. Nhưng ở Việt Nam, nhiều văn bản quy định khi ban hành không được nghiên cứu kỹ nên đã tự trói buộc, gây khó khăn cho quá trình hoạt động của doanh nghiệp, vừa lãng phí tài nguyên vừa gây ô nhiễm môi trường.

Nhà máy sản xuất gạch không nung của công ty Ngôi Sao Bình Dương.

Theo thống kê nhu cầu xây dựng của cả nước là 42 tỉ viên gạch xây dựng. Nếu xem trung bình mỗi viên nặng 1,5 kg cho viên gạch 4 lỗ thì trọng lượng tổng công là 63 triệu tấn.

Trung bình thành phần cốt liệu chiếm 75% trọng lượng viên gạch như vậy tổng khối lượng cốt liệu cần có là 42.250.000 tấn /năm. Công nghệ ép tĩnh sữ dụng tro bay xỉ than đạt 30% thành phần cốt liệu cho ra viên gạch chất lượng đẹp như đồ gốm. Sẽ tiêu thụ hết 12.675.000 tấn tro bay xỉ than. Một con số không hề nhỏ góp phần gìn giữ môi trường.

Điều lạ lùng là, hiện nay ai cũng thấy được rằng, xỉ than, tro bay từ nhà máy nhiệt điện thải ra là một nguồn vật liệu rất tốt để sản xuất vật liệu phục vụ trong xây dựng, chẳng hạn làm gạch không nung, thế nhưng đến giờ này trên chưa thấy ai sử dụng hoặc được sử dụng loại phế phẩm này để sản xuất ra gạch cả!

Ông Nguyễn Chí Dũng, Chủ tịch HĐQT CTCP Gạch ống không nung Ngôi Sao Bình Dương, cho rằng Chính phủ tuy đã có chủ trương khuyến khích vật liệu xây dựng bảo đảm môi trường, ví dụ gạch không nung, nhưng thiếu giải pháp để hỗ trợ phát triển. “Một chính sách thông minh cho các hiểm họa môi trường từ chất thải rắn công nghiệp là điều rất cẩn”, ông Dũng nói.

Chủ tịch HĐQT công ty gạch không nung này cho biết, hiện khi Chính phủ có lệnh cấm khai thác cát, giá cát đã bay lên rất cao khiến các loại vật liệu xây dựng sản xuất từ cát tăng giá theo, khó sản xuất và khó bán. Do đó, lượng tro xỉ than, nếu được sử dụng, sẽ thay thế cho cát, giúp giảm giá thành vật liệu rất tốt.

Ông Dũng nói, Chính phủ có chủ trương, nhưng chủ trương đó đến được với cơ sở, với Bộ ngành địa phương hay không, là câu chuyện rất khác. “Như tôi đây, để thành lập được doanh nghiệp sản xuất vật liệu không nung, các thủ tục hành chính cũng trần ai tróc vảy. Và giờ thì cũng chẳng thấy một chính sách ưu đãi, một chế độ khuyến khích hay hỗ trợ nào”.

Theo TS Trần Văn Lượng – Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường Công nghiệp (Bộ Công Thương) – những quy định khắt khe hiện nay khiến các doanh nghiệp vật liệu khó tiếp cận hoặc sử dụng nguồn xỉ than, tro bay này. Ông cho rằng mấu chốt ở chỗ quy định giấy phép “Giấy xác nhận bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường” Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24/4/2015 của Chính phủ là một cản trở không nhỏ cho doanh nghiệp.

“Cần thiết phải sửa đổi Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24/4/2015 của Chính phủ theo hướng loại bỏ giấy phép này để các DN sản xuất xi măng, gạch không nung và nhiều cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng dễ dàng tiếp cận và xử lý, tái chế tro, xỉ của nhà máy nhiệt điện than”, TS Lượng nói.

Đồng thời, theo TS Lượng, Nhà nước cần sớm ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với tro, xỉ làm vật liệu xây dựng, vật liệu san nền và đây là cơ sở quan trọng để quản lý chất lượng các loại tro, xỉ cũng như sử dụng các loại tro, xỉ cho các mục đích khác nhau.

Theo ông Nguyễn Chí Dũng, khi xây dựng một nhà máy nhiệt điện, nên đưa ra yêu cầu bắt buộc cần phải có khu công nghiệp chuyên sản xuất vật liệu xây dựng ngay sát bãi tro xỉ. Chính phủ nên ưu đãi đầu tư để thu hút các nhà đầu tư sản xuất gạch không nung, chẳng hạn miễn giảm thuế đất, thuế VAT, thuế thu nhập doanh nghiệp. Đồng thời, Chính phủ cần ban hành cơ chế bắt buộc có kèm khuyến khích cho việc ưu tiên sử dụng sản phẩm gạch không nung từ tro xỉ than (ghi rõ trong dự toán xây dựng).

Như Như