Người mang phép màu cho đất

Lương Thuỳ Liên, sáng lập Tonkin Group, doanh nghiệp chuyên xuất khẩu nông sản Việt Nam như cà phê

Lương Thuỳ Liên, sáng lập Tonkin Group, doanh nghiệp chuyên xuất khẩu nông sản Việt Nam như cà phê, hồ tiêu vẫn luôn tự nhận mình là người “có năng khiếu kiếm tiền”. Tuy nhiên, nếu để tìm kiếm lợi nhuận, nông nghiệp sạch sẽ không bao giờ là lựa chọn của chị.

Tonkin, theo tiếng Pháp có nghĩa là Bắc Bộ, là nơi Liên sinh ra và lớn lên.

Năm 2001, chị bị chẩn đoán ung thư, và mất một thời gian dài theo đuổi các biện pháp điều trị Đông y, Tây y. Cuối cùng, một bệnh viện ở Singapore nhận phẫu thuật và may mắn thành công. Các bác sĩ cho rằng, đặc điểm cơ thể của chị, cộng với nguồn thực phẩm, không khí chị tiếp xúc hàng ngày tích tụ là điều kiện thuận lợi khiến căn bệnh ung thư khởi phát.

Sau trận ốm thập tử nhất sinh, việc đầu tiên Thuỳ Liên làm là tự túc lương thực cho cả gia đình, bằng cách trồng rau, nuôi gà…Mối duyên với nông nghiệp sạch cũng bắt đầu từ đó. Tonkin Group được thành lập sau đó một năm, vào năm 2002.

Khởi đầu tương đối thành công với khoai tây, Thuỳ Liên, được đào tạo chuyên ngành tài chính, cùng với các đồng nghiệp đã sáng chế ra máy trồng, chăm sóc và thu hoạch khoai tây.

“Thực ra lúc đó là hoàn cảnh bắt buộc, vì chúng tôi không thể thuyết phục nông dân thay đổi thói quen, chuyển từ trồng lúa sang trồng khoai tây, cho dù khoai tây cho thu nhập tốt hơn hẳn. Tonkin phải thuê đất, và thuê lao động, thiết kế máy móc…” Những miếng khoai tây ngon lành trong các sản phẩm như Poca, Ostar… chủ yếu được chế biến từ nguyên liệu do Tonkin cung cấp. Khách hàng của Tonkin khi đó là PepsiCo, Koikeya, Orion. Thành công với khoai tây, Tonkin tự tin hơn khi làm hồ tiêu và cà phê, là hai trong số những sản phẩm xuất khẩu chủ lực của nông nghiệp Việt Nam.

Việt Nam đứng thứ hai trong các quốc gia xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới, sau Brazil. Tuy nhiên, phần lớn cà phê xuất khẩu của Việt Nam là cà phê robusta, thường được biết đến với cái tên cà phê vối, có vị đắng đậm, hàm lượng cafein cao. Cà phê arabica, còn được gọi là cà phê chè, khó trồng hơn, chỉ thích hợp với các vùng đất có độ cao trên 1.500 mét so với mực nước biển, có vị chua nhẹ, chát dịu và ngọt hậu, vẫn được các doanh nghiệp và xưởng rang xay Việt Nam nhập về từ nước ngoài.

Trên thị trường, mỗi kilogam cà phê nhân arabica được giao dịch với giá 2,67 đô la Mỹ, cao hơn 1 đô la Mỹ so với cà phê nhân robusta, theo số liệu từ World Bank. Robusta thích hợp trong ngành công nghiệp chế biến, với các sản phẩm cà phê uống liền, do mức giá thấp hơn, cùng với hương và vị mạnh mẽ hơn.

Người mang phép màu cho đất
Người mang phép màu cho đất

Tonkin chọn arabica làm sản phẩm xuất khẩu, bắt đầu từ năm 2017. Vẫn đang đánh giá và tiếp thị tại Mỹ, cho đến nay, Tonkin mới xuất khẩu thử nghiệm một container, tương đương 20 tấn cho các khách hàng nước này, Thuỳ Liên cho biết. Cà phê của Tonkin được chấm điểm từ 83,5 dến 87 điểm trên thang điểm 100 và được bán với giá 940.000 đồng/kg sau khi rang xay tại Mỹ. Đây là thang điểm được đánh giá từ chất lượng hạt, bao gồm những tiêu chuẩn an toàn, đến hương vị đạt chuẩn. Có mặt tại các chuỗi bán lẻ hàng đầu nước Mỹ đang là mục tiêu của Tonkin.

Thuỳ Liên trăn trở về chất lượng cà phê Việt Nam từ năm 2004, khi một người bạn nước Ý thẳng thắn nhận xét, cà phê Việt Nam không phải là cà phê thật sự. Lần đầu tiên cô được uống thứ cà phê không phụ gia, hoá chất là tại Ý là do người bạn đó giới thiệu. Là thủ phủ cà phê của thế giới, người Việt vẫn đang hàng ngày uống loại cà phê với rất nhiều hương liệu. Lý do sử dụng hương liệu bắt đầu từ việc thu hái cà phê không đúng cách, lẫn các quả xanh, chưa đến tuổi, sau đó trong quá trình phơi không đúng cách, hạt cà phê mất dần hương vị thơm ngon tự nhiên, buộc phải sử dụng thêm các loại hương để đánh lừa. Sau một thời gian quá dài, người Việt quen với hương vị cà phê đó, và khó chấp nhận những loại cà phê không hương liệu, cho rằng đó là cà phê không ngon, do không sánh, không đắng... Không nhiều doanh nghiệp đủ can đảm thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn đó.

Một ly cà phê làm từ 100% cà phê arabica của Tonkin, khác với các sản phẩm cà phê vẫn được bán trên thị trường: màu nâu trong, thơm dịu, hơi chua, hương vị cực kỳ dễ chịu khi hoà tan ở cuống họng. Uống cà phê nguyên chất rất khó để xây xẩm, chóng mặt, hiện tượng nhiều người vẫn gọi là say cà phê.

Với hồ tiêu, Việt Nam là quốc gia đứng đầu thế giới về sản lượng xuất khẩu, đạt gần 215 nghìn tấn vào năm 2017. Tuy nhiên, chịu chung số phận với các loại nông sản khác, hồ tiêu Việt Nam thường vượt quá dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, và được bán với giá thấp nhất nhì thế giới, Thuỳ Liên nhận định. Năm 2016, trong lá thư gửi Hiệp hội hồ tiêu Việt Nam, Hiệp hội gia vị thế giới cho biết phân tích 799 mẫu hạt tiêu đen từ Việt Nam nhập vài châu Âu, chỉ có 17% số mẫu đạt tiêu chuẩn về dư lượng metalaxyl (hoạt chất trong thuốc diệt nấm).


Thuỳ Liên vẫn thường ví cây hồ tiêu, cà phê như một đứa trẻ. Điều cần thiết là cung cấp đủ dưỡng chất, hấp thu tốt, chứ không phải là các giải pháp mang tính “cấp cứu”. “Một đứa trẻ đi đá bóng về, bị sốt, nếu cho uống thuốc hạ sốt hay chỉ cần rửa mặt, tắm và nghỉ ngơi, đều cho kết quả như nhau, là đứa trẻ sẽ giảm sốt. Vậy tại sao ta phải uống thuốc, về lâu dài chắc chắn sẽ không tốt cho sức khoẻ, sức đề kháng?” - chị giải thích. Khi trồng cây theo các giải pháp mà Tonkin khuyến nghị, những năm đầu, hiệu quả kinh tế sẽ không cao. Tuy nhiên, tính chung trong cả một đời cây, thì đó là biện pháp bền vững hơn cả. Cây tiêu nếu ồ ạt bón các loại phân hoá học, sẽ nhanh chóng bị lụi sau vài ba năm, hoặc dễ dàng bị các loại sâu bệnh tấn công.

Người mang phép màu cho đắt
Người mang phép màu cho đắt

“Chúng tôi phải thuyết phục nông dân giảm thiểu dùng các loại thuốc bảo vệ thực vật, trước hết vì chính sức khoẻ của bản thân họ và gia đình. Thực tế, tiêu thụ hạt tiêu của mỗi gia đình không đủ để dư lượng các loại thuốc bảo vệ thực vật gây hại. Người đầu tiên gánh chịu hậu quả là người nông dân chứ không phải những khách hàng bên kia bán cầu” - Thuỳ Liên phân tích.

Theo Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn, diện tích trồng tiêu Việt Nam đã tăng trưởng nhanh chóng trong giai đoạn từ 2010 đến 2017, tăng từ 51,5 nghìn héc-ta lên 152,7 nghìn héc-ta. Giá tiêu thế giới bắt đầu chu kỳ giảm giá cũng do một phần tác động từ sản lượng tiêu Việt Nam, là quốc gia chi phối thị trường tiêu thế giới, chiếm hơn một phần ba sản lượng, theo số liệu từ Cộng đồng tiêu quốc tế (International Pepper Community).

Chị Nguyễn Thị Liễu, một nông dân trồng tiêu tại Đồng Nai cho biết, giá tiêu thu mua từ mức 200.000 đồng/kg từ năm 2016, đến nay giảm xuống còn xung quanh 50.000 đồng/kg đã khiến nhiều hộ nông dân lao đao, đặc biệt là khi phải vay vốn, dù là từ ngân hàng hay tín dụng đen.

“Chăm sóc một cái cây không tốn kém như cách mà nông dân ta vẫn làm” - Thuỳ Liên nhận định. Các doanh nghiệp phân bón vẫn luôn đưa ra khuyến nghị bón quá số phân bón cây thực sự cần, trong khi làm đất xốp và tăng độ mùn, cải tạo đất để tăng cường hấp thụ mới là việc làm cần thiết. Việc bón phân hoá học vừa đủ không chỉ giúp cải thiện chất lượng đất, mà còn giúp giảm chi phí. “Với phương pháp này, cho dù không thể làm chủ giá nông sản, thì người nông dân vẫn có thể có lãi ngay trong điều kiện giá giảm sâu, tất nhiên, cùng với chính sách hỗ trợ vốn từ các ngân hàng”.

Với khoai tây, hay đến nay là cà phê và hồ tiêu, Tonkin đều xây dựng theo mô hình chuỗi giá trị. Ở mô hình này, Tonkin sẽ hỗ trợ người nông dân về các biện pháp kỹ thuật, chăm sóc cây, đảm bảo chất lượng sản phẩm đáp ứng yêu cầu khắt khe từ các khách hàng khó tính hàng đầu thế giới. Tonkin thuê các chuyên gia, và tổ chức sản xuất, nhấn mạnh tầm quan trọng của các nông dân lành nghề, sau đó nhân rộng mô hình sản xuất.

Với phân bón trong quá trình sản xuất, Tonkin cho nông dân ứng trước các loại phân bón hữu cơ do mình sản xuất và ủ, đồng thời hỗ trợ người dân vay tiền từ các tổ chức tín dụng để mua sắm vật tư, phân bón (phân vô cơ do Tonkin nhập từ nước ngoài). Chất lượng các loại phân bón trong nước, từ hữu cơ đến vô cơ là vấn đề khiên bà chủ của Tonkin trăn trở. Tonkin cam kết không thu lợi nhuận từ việc cung ứng phân bón, vật tư cho nông dân, mà chỉ thu từ thương hiệu do công ty tạo ra cho sản phẩm của mình. Các khâu thu hoạch, bảo quản, chế biến cũng được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của Tonkin. Thuỳ Liên vẫn đang bay đi bay về giữa Việt Nam và Mỹ để tiếp xúc với các nhà bán lẻ và các quỹ đầu tư nước này nhằm có một nguồn vốn dài hơi cho dự án.

Tuy nhiên, đến nay Tonkin vẫn chưa có lãi.

Thuỳ Liên cho biết, Tonkin đã có 120 hộ sản xuất cà phê arabica đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Câu chuyện về một người phụ nữ kiên cường đứng ra đảm bảo đời sống cho 120 hộ nông dân ở vùng cao đã thuyết phục được các nhà bán lẻ tại Mỹ. Nhưng Tonkin chưa dừng lại ở đó.

Hồ tiêu là một dự án đầy tham vọng của Tonkin. Đến nay công ty đã có khoảng 1.000 héc-ta hồ tiêu, cho thu hoạch mỗi năm từ 2.500 - 3.000 tấn. Toàn bộ các nông hộ tham gia chuỗi sản xuất của Tonkin đều được bao tiêu sản phẩm đầu ra với giá cao hơn khoảng 10% so với giá thị trường, Thuỳ Liên cam kết.

“Tôi đã mất khoảng hàng chục triệu đô la cho việc thử nghiệm những mô hình sai” - Thuỳ Liên kể về hành trình tìm thấy mô hình chuỗi giá trị nông sản. Số tiền đổ vào lĩnh vực nông nghiệp sạch được chị tích luỹ từ những hoạt động buôn bán, kinh doanh bất động sản thành công đầy may mắn trước đó.

“Tôi kiếm tiền đủ rồi, con tôi cũng lớn rồi, cũng không cần gì nhiều. Tôi chỉ muốn có một cái gì đó để lại đến đời con mình, cháu mình, mà không phải là tiền bạc” - Thuỳ Liên giải thích cho lựa chọn vất vả của mình. Khát vọng của Liên, cũng như của Tonkin, là đưa cà phê, hồ tiêu Việt Nam đường hoàng lên kệ của các siêu thị lớn như Costco, Walmart… với thương hiệu của chính mình.

Lan hồ điệp là loại hoa thường thấy trong căn hộ của Thuỳ Liên. Chị giới thiệu, đó là sản phẩm của 15 bác thương binh, trồng hoa lan để bán, tăng thu nhập. Đây là một trong các dự án xã hội mà chị theo đuổi, bên cạnh dự án tạo việc làm cho 12 cô gái khiếm thị, vốn là nhân viên massage tại Hội An.

Sống trong căn hộ dịch vụ sang trọng ở một trong những con phố sầm uất nhất Hà Nội, Thuỳ Liên lại cực kỳ giản dị. Chị ko ngần ngại cho biết, chiếc váy mình đang mặc được mua với giá 65 bảng Anh, tức khoảng 85 đô la Mỹ, trong một đợt giảm giá. “Con gái khuyên tôi không nên mua chiếc váy khi mức giá gần 500 đô la Mỹ vào 6 tháng trước, vì nó quá đắt. Tôi thấy con tôi nói đúng, mặc dù lúc đó tôi thích chiếc váy này vô cùng” - Thuỳ Liên kể về con gái, năm nay đã hơn 20 tuổi, với niềm tự hào không che giấu.

Con gái chị, tên ở nhà là Mèo, đặc biệt yêu chó mèo, và đang có một dự án làm thức ăn tươi cho mèo, cùng các bạn của mình, bên cạnh công việc chính phụ trách marketing tại thị trường Mỹ cho Tonkin.

“Niềm vui lớn nhất của chị cho đến nay là gì?”

“Điều làm tôi vui nhất, là hai đứa con của mình đều ngoan ngoãn, sống nhân văn và yêu lao động. Tôi phải thuyết phục mãi, con gái tôi mới đồng ý sử dụng ghế hạng thương gia trong các chuyến bay dài dằng dặc đi công tác sang Mỹ. Bởi vì tôi muốn sang đến nơi cháu đủ khỏe, tỉnh táo để bắt tay vào làm việc ngay lập tức, vì điều đó liên quan đến sức khoẻ. Bình thường, cháu biết lập kế hoạch khi chi tiêu và khá tiết kiệm, gần như chẳng có nhu cầu đáng kể về tiền bạc”.


Tin Nổi Bật