Để đất khó trở mình

Công nghiệp hóa nông nghiệp định hướng thị trường là lối thoát khả thi đối với Hậu Giang, một trong những địa phương chậm phát triển tại vựa nông sản Đồng bằng sông Cửu Long.

Doanh nghiệp thịnh vượng đóng góp tích cực vào sự phát triển của địa phương. Năm 2017, Công ty cổ phần Dược Hậu Giang tiếp tục nằm trong top 10 doanh nghiệp tư nhân trong ngành dược theo bảng xếp hạng thường niên 500 doanh nghiệp tư nhân Việt Nam lớn nhất do VIR thực hiện. Trong ngành mía đường, Hậu Giang được xem như thủ phủ của Đồng bằng sông Cửu Long. Là một trong những ngành nhiều năm nằm trong danh mục bảo hộ nhưng mía đường vật lộn với khó khăn triền miên, kể cả Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ (Casuco), vốn được xem như “anh hai” ở miền Tây Nam bộ. Những nhà sản xuất trong nước thường phàn nàn về tình trạng đường thẩm lậu vào nội địa, đề nghị điều tra áp thuế chống bán phá giá đối với đường lỏng nhập khẩu… hơn là công bố báo cáo thành tích xuất khẩu nông sản chế biến sâu này - một chỉ báo về năng lực cạnh tranh quốc tế. Cũng khó kỳ vọng vào tương lai ngọt ngào của ngành mía đường khi mà những hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương mà Việt Nam tham gia đã hoặc sẽ có hiệu lực trong ngắn và trung hạn.

Thu hoạch khóm Cầu Đúc tại thành phố Vị Thanh
Thu hoạch khóm Cầu Đúc tại thành phố Vị Thanh

Trụ sở chính của Công ty cổ phần Dược Hậu Giang (DHG) đặt tại Cần Thơ còn Công ty cổ phần mía đường Cần Thơ (Casuco) đóng trên địa bàn Hậu Giang từ 1.1.2004,kết quả của Nghị quyết của Quốc hội số 22/2003/QH11 về việc chia và điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh mà trong đó Hậu Giang tách ra từ Cần Thơ. Đành rằng thực lực của doanh nghiệp là một quá trình nhưng việc Cần Thơ trở thành thành phố trực thuộc trung ương khiến địa phương này được ưu tiên phân bổ nguồn lực, đáp ứng các chỉ tiêu tương xứng đô thị loại đặc biệt, đóng vai trò thủ phủ Tây Nam bộ. Sau 15 năm thành lập, 7/8 đơn vị hành chính cấp huyện của Hậu Giang vẫn thuộc địa bàn đặc biệt khó khăn.

Hậu Giang không phải là địa phương duy nhất có xuất phát điểm thấp sau khi trung ương quyết định sắp xếp lại địa giới hành chính. Chia tách Sông Bé, phần lớn khu công nghiệp quan trọng nằm trong địa giới Bình Dương trở thành lợi thế ban đầu của đất Thủ so với người anh em Bình Phước. Ở khu vực phía Bắc chứng kiến sự bứt phá của Bắc Ninh so với Bắc Giang (tách tỉnh Hà Bắc), hay Vĩnh Phúc so với Phú Thọ (tách tỉnh Vĩnh Phú). Đây cũng là những địa phương nằm trong danh sách 13 tỉnh, thành tự chủ ngân sách, có tỷ lệ điều tiết về trung ương. Trùng hợp là những địa phương phát triển vừa nêu đều liền kề những trung tâm kinh tế ở hai đầu đất nước là TP.HCM và Hà Nội. Vị trí thuận lợi là một trọng số trong bài toán ra quyết định của các nhà đầu tư. Trong bối cảnh nguồn lực của trung ương đổ vào hạ tầng giao thông Đồng bằng sông Cửu Long còn nhiều hạn chế, Hậu Giang nên tự bằng lòng với việc tận dụng hạ tầng sẵn có của người láng giềng Cần Thơ gồm sân bay quốc tế, cảng Cái Cui… khi tiếp cận bài toán phát triển nông nghiệp định hướng thị trường có tính đến nguồn lực và lợi thế so sánh.

Doanh nhân Hậu Giang giới thiệu trà mãng cầu cho đại biểu Trung Quốc
Doanh nhân Hậu Giang giới thiệu trà mãng cầu cho đại biểu Trung Quốc

Hậu Giang là tỉnh nông nghiệp, diện tích 1.601km2. Dân số khoảng 770.000 người, trong đó 71% trong độ tuổi lao động. Xem xét cơ cấu phân bổ dân số, ước tính khoảng 74% tập trung ở khu vực nông thôn. Ngoại trừ TP. Vị Thanh, 7 đơn vị hành chính cấp huyện còn lại đều thuộc danh mục khu vực có điều kiện đặc biệt khó khăn. Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao có diện tích 5.200ha thuộc địa bàn huyện Long Mỹ được thành lập theo Quyết định số 1152/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 27.8.2012 có lẽ xuất phát từ ý chí chính trị, muốn vực dậy vùng đất giàu truyền thống cách mạng còn nhiều khó khăn. Đường từ Vị Thanh vào nơi đây chưa thuận lợi. Qua một chặng đò ngang chịu được trọng tải tối đa chừng 5 tấn là con đường quanh co. Khổ đường hẹp, chỉ đủ hai xe du lịch ngược chiều nhường đường. Cơ sở hạ tầng không thuận lợi làm tăng chi phí, cộng thêm quỹ đất chưa sạch khiến vùng đất này trở nên kém hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư tầm cỡ, cho dù được hưởng ưu đãi đầu tư theo quy định dành cho khu vực đặc biệt khó khăn. Cũng như 50 địa phương trên cả nước chưa tự chủ được ngân sách được trung ương điều tiết bổ sung thường niên, chi đầu tư phát triển là thách thức đáng kể đối với Hậu Giang. Kỳ vọng có thêm nguồn lực hỗ trợ từ trung ương có thể là câu chuyện của dài hạn khi mà ngân sách cũng đang khó khăn. Căng thẳng ngân sách địa phương thu hẹp dư địa chính sách, đòi hỏi đầu tư theo trật tự ưu tiên. Vậy nên khu đất 5.200ha có thể tiếp cận như “của để dành”, ít nhất là trong ngắn và trung hạn khi mà quỹ đất của Hậu Giang còn rất dồi dào.

Cần đầu tư mạnh vào chế biến để làm gia tăng giá trị nông sản Hậu Giang
Cần đầu tư mạnh vào chế biến sâu để làm gia tăng giá trị nông sản Hậu Giang

Điều kiện thổ nhưỡng mang đến cho Hậu Giang một số thương hiệu nông thủy sản danh tiếng như khóm Cầu Đúc, cá thát lát cườm, quýt đường Long Trị… Tuy nhiên, “lợi thế riêng có” chưa được phát huy hết tiềm năng. Ông Nguyễn Văn Quân, Phó Giám đốc Sở Kế hoạch và Đầu tư Hậu Giang, nói với người viết rằng đến nay địa phương chưa hình thành chuỗi giá trị ngành hàng khép kín.

Mặc dù vậy, Hậu Giang đã có một số doanh nghiệp ở khu vực tư nhân tham gia vào lĩnh vực chế biến sâu, chẳng hạn như Công ty TNHH MTV Chế biến nông sản Tiến Thịnh (ấp Mỹ Phú, huyện Phụng Hiệp) đầu tư công nghệ châu Âu, sản xuất nước trái cây xuất khẩu. Dẫu quy mô chưa lớn nhưng sự phát triển của doanh nghiệp này là một tín hiệu thị trường tích cực. Một liên kết thị trường khác cũng đáng lưu tâm là Hợp tác xã nông nghiệp Hiệp Phú ở huyện Phụng Hiệp được Công ty The Fruit Republic (Hà Lan) đóng trụ sở tại Cần Thơ ký hợp đồng bao tiêu mỗi năm hơn 300 tấn chanh không hạt xuất khẩu sang châu Âu.

Mô hình chuỗi giá trị nông nghiệp định hướng thị trường là hướng tiếp cận mà Hậu Giang nên cân nhắc. Bán cái thị trường cần thay vì bán cái mình có. Thị trường ngày càng khắc nghiệt trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng với phần còn lại của thế giới. Bù lại, thị trường thông minh, nên để thị trường dẫn dắt. Là nhà cái, đương nhiên chính quyền có quyền lựa chọn nhà đầu tư bằng việc sử dụng những công cụ khuyến khích, đặc biệt là đối với những nhà đầu tư có nội lực, kinh nghiệm phát triển chuỗi giá trị định hướng thị trường quốc tế. Trở mình đúng hướng, đất khó sẽ vươn lên!

Tường Anh

Tin liên quan