Đánh thức cây bơ tỉ đô

(NQL) Sau 10 năm diện tích trồng, giá bơ đã tăng gấp 10 lần và luôn trong tình trạng thiếu hàng vào trái vụ. Tuy nhiên, Việt Nam chủ yếu trồng Bơ với cây giống tự có, không theo một giống nhất định, dẫn đến tình trạng khó thu mua được nguồn hàng chất lượng đồng đều theo yêu cầu của khách hàng.

Người đàn ông đến từ Nhật Bản, ngước lên nhìn hàng bơ trịu quả, cầm nắm đất đỏ trên tay và tắc lưỡi “đất ở đây sao mà tốt quá, rất phù hợp với các giống bơ mà Nhật Bản đang phải nhập khẩu tới 2,98 tỉ USD mỗi năm”, khi đi tham quan khu vườn bơ của Công ty Dakado tại tỉnh ĐakLak.

Thị trường Nhật như vị doanh nhân kia chia sẻ là rất tiềm năng, thế nhưng để vào được thị trường Nhật không phải là điều dễ dàng. Với những tiêu chí rất khắt khe, để trái Bơ Việt xuất khẩu bền vững thì còn nhiều việc phải làm từ giống cho đến công nghệ.

Thị trường Bơ thế giới cung không đủ cầu

Năm 2016, tổng thị trường bơ thương mại đạt 806.450 tấn. Freshplaza.com đánh giá hằng năm nhu cầu thị trường bơ thế giới tăng trưởng khoảng 3%, thị trường đang có nhiều tiềm năng cho các nhà cung cấp tham gia. Châu Âu vẫn thiếu nguồn cung ứng dẫn đến giá cao, năm 2015, EU tiêu thụ hơn 993,6 triệu USD bơ và năm 2016 tăng thêm 10%. Tại Anh, nhu cầu năm 2016 đã tăng 30 % so với cùng kỳ năm trước với mức giá 9- 16 USD/kg bơ Hass và luôn trong tình trạng cung không đủ cầu.

Những nhà nhập khẩu đang rất lo ngại, khi nhu cầu từ Trung Quốc đang tăng cao. Họ dự đoán sẽ có một sự thiếu hụt nguồn cung bơ trên toàn thế giới trong những năm tới khi Trung Quốc đang trở thành thị trường nhập khẩu lớn mới nổi. Các nước Mexico và Chile đã được Trung Quốc chấp nhận, vào năm ngoái, Peru cũng đã nhận được sự cho phép để xuất khẩu đây. Ước tính tiềm năng tiêu thụ bơ của Trung Quốc là 50 triệu USD/năm.

Tại Úc, người ta cũng ước tính rằng trong 20 năm qua, sản lượng bơ đã tăng từ 18.000 lên gần 64.000 tấn trong năm 2015. Trong đó gần 20% sản lượng được Úc xuất khẩu sang châu Á và châu Âu. 70 giống bơ được bán ở Australia nhưng phổ biến nhất là Hass, chiếm 75 % sản lượng. Một cơ quan đại diện cho những người trồng bơ tại ÚC cho biết, ngành công nghiệp bơ đã và đang trải qua sự tăng trưởng đáng kể trong hơn một thập kỷ – tăng gấp đôi về khối lượng trong 10 năm qua.

Hiện tại, Mexico đang là nước sản xuất bơ lớn nhất trên thế giới. Tổng diện tích sản xuất bơ là khoảng 415.520 mẫu Anh với sản lượng1,47 triệu tấn mỗi năm. Nước có lượng bơ lớn thứ hai là nước Cộng hòa Dominican với 390.000 tấn mỗi năm và tăng trưởng đều đặn trong các năm qua, họ cũng đang có kế hoạch tái trồng để tăng tiềm năng xuất khẩu. Israel lại là một trong những nước xuất khẩu bơ lớn trên thế giới với 50.000 tấn trong tổng số 80.000 tấn năm 2016. Trong khi tiêu thụ bình một người ở Israel  mức đạt 5 kg/năm, đây cũng là thị trường tiêu dùng bơ lớn nhất trên toàn thế giới.

Ngay tại Việt Nam, khác với nhiều năm trước kia, trái bơ đã được người tiêu dùng trong nước đón nhận tích cực bởi những đặc tính ưu việt của nó. Có mặt trên các siêu thị từ năm 2006, bà Phạm Thị Thanh Trinh , giám đốc công ty Dakado cho biết, thị trường trong nước đã có sự thay đổi rõ rệt về giá và sản lượng. Năm 2016, Dakado cung cấp ra thị trường 1000 tấn bơ tươi với mức giá trung bình 45.000/kg tại hơn 80% các siêu thị trong nước tăng 20% so với năm 2015. Dakado cũng đã xuất đi một số nước như Pháp, Trung Quốc, Campuchia, Lào, Hà Lan….trong đó thị trường Hồ Chí Minh và Campuchia chiếm 50% sản lượng.

Dakado nhận thấy rõ, sau 10 năm diện tích trồng, giá bơ đã tăng gấp 10 lần và luôn trong tình trạng thiếu hàng vào trái vụ. Tuy nhiên một thực tế cho thấy, Việt Nam chủ yếu trồng Bơ với cây giống tự có, không theo một giống nhất định, dẫn đến tình trạng khó thu mua được nguồn hàng chất lượng đồng đều theo yêu cầu của khách hàng. Ở một số thị trường lớn, Dakado phải từ chối cung cấp hàng vì khách yêu cầu bơ Hass, mà Công ty chưa đủ số lượng để bán.

Tìm hướng đi cho bơ bền vững cho Việt Nam

Do đặc thù sinh trưởng, cây bơ chỉ phát triển ở một số vùng nhất định như  Mexico, Dominican, Peru, Indonesia, Colombia, Kenya …Tây nguyên Việt Nam là một trong những vùng có điều kiện thổ nhưỡng khá phù hợp với các giống bơ thương mại.

Hiện nay, ở Daklak có khoảng 150.000 hộ gia đình trồng bơ với tổng số cây khoảng 850,000, tương đương 4.500ha bơ trồng thuần và nhiều diện tích bơ trồng xen trong vườn cà phê. Khối lượng bơ trái bán ra thị trường hàng năm khoảng 300.000 tấn. Để giải quyết vấn đề đảm bảo chất lượng bơ Liên minh Sản Xuất bơ Dakado liên kết với 100 hộ trồng 114 hec ta bơ đạt tiêu chuẩn Viet GAP và một số vườn đạt chuẩn Global GAP. Đến nay đã tăng lên 300 hộ, trong 5 năm tới Công ty sẽ tiếp tục liên kết với 1.000 hộ nông dân để mở rộng vùng nguyên liệu bơ trên 1.000 ha. Đồng thời tiếp tục đầu tư xây dựng nhà máy chế biến các sản phẩm từ quả bơ cho giá trị kinh tế cao như tinh dầu bơ, giảm xuất khẩu nông sản thô.

Theo bà Trinh, ở trong nước bơ Hass được nhập dưới dạng xách tay có lúc giá lên đến 400.000/kg, nhưng các giống bơ trong nước lại bị bán với giá thấp. “Ngay tại Thái Lai, một trái bơ Hass – 150gm giá 99 bath (khoảng  66.000 đồng), nhập khẩu từ Nam Phi”, bà Trinh chia sẻ. Vì vậy nhà đầu tư nên trồng các giống bơ có tính thương mại cao, được thị trường thế giới chấp nhận như bơ Hass, được hơn 80% thị trường thế giới chấp nhận.

Ngoài những khó khăn về giống bơ, Dakado vẫn đang đi tìm kiếm các công nghệ bảo quản và chế biến các sản phẩm gia tăng cho cây bơ. “Nếu có công nghệ bảo quản từ 3-6 tháng, chúng tôi có thể cung cấp gấp đôi sản lượng hiện tại cho thị trường.

Dakado cũng đã bán sản phẩm bơ đông lạnh cung cấp cho các nhà hàng, khách sạn, quán cà phê để họ làm sinh tố hoặc kem. Mặc dù mới đưa vào thị trường được một năm nhưng doanh nghiệp đã ghi nhận sự tăng trưởng đáng kể. “Chỉ trong năm 2016, chúng tôi đã bán hết 60 tấn từ tháng 12 và phải dừng nhận đơn hàng trong năm 2017”, bà Trinh chia sẻ tiếp.

Tuy nhiên để kinh doanh bơ là điều không dễ dàng. Bơ trên thị trường rất nhiều chủng loại, rất khó để kiểm soát chất lượng khi thu mua. Còn nếu tự trồng theo đúng giống bơ đạt chuẩn, nhà đầu tư cần ít nhất 5 năm để trồng và chờ bơ ra trái. Bên cạnh đó, nhà đầu tư cũng cần phải giải quyết bài toán đầu ra cho sản phẩm và công nghệ bảo quản trái …

“Thực tế, kinh doanh bơ cũng như ngành nông nghiệp, nhà đầu tư phải yêu và có cái tâm với nghề mới thành công được. Đây là cách kinh doanh bền vững, chứ không phải là chớp nhoáng.” Bà Trinh chia sẻ thêm.

Gia Vân