Cơ hội khởi nghiệp từ nông nghiệp

Hiện nay trên thế giới xuất hiện nhiều nhà khởi nghiệp thành công từ sản xuất sản phẩm nông nghiệp chất lượng ở các trang trại địa phương quy mô vừa và nhỏ (1ha – 20ha). Đây cũng là xu hướng cho khởi nghiệp nông nghiệp Việt nam.

Trong năm 2016, tốc độ tăng GDP ngành nông nghiệp đạt khoảng 1,2% thấp hơn mức tăng 2,41% năm 2015.  Cùng với đó, giá trị sản xuất toàn ngành tăng 1,44%. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 11 tháng đầu năm 2016 đạt 29,1 tỷ USD, tăng 5,9% so cùng kỳ năm 2015. Như vậy, cán cân thương mại nông, lâm, thủy sản của 11 tháng qua xuất siêu khoảng 6,95 tỷ USD..

Tuy nhiên, nông nghiệp VN đang đứng trước ngưỡng của sự khó khăn có tính hệ thống và là hệ quả tất yếu của sự tăng trưởng tự phát. Đó là xuất khẩu ít đem lại giá trị gia tăng; nhiều sản phẩm xuất khẩu thô có nguy cơ thua lỗ do chi phí cao, không cạnh tranh được với thế giới. Thị trường tiêu thụ thiếu ổn định kể cả tiêu thụ trong nước và XK.

Trước nguy cơ đó, nhiều giải pháp phát triển nông nghiệp được đặt ra, nổi bật là xu thế phát triển quy mô lớn như cánh đồng mẫu lớn và các công ty nông nghiệp có vốn đầu tư lớn và quỹ đất hàng ngàn hecta. Xu thế này đang được “dư luận” đánh giá cao vì VN vẫn đang trong tình trang SX manh mún, thiếu những công ty tổ chức được chuỗi cung ứng hiệu quả và bền vững; trong khi các HTX đa phần là hình thức, không giúp nông dân SXKD hiệu quả như các nước phát triển. Tuy nhiên đó không nên là giải pháp duy nhất, và cũng không nên là giải pháp quan trọng nhất để phát triển nông nghiệp VN. Bởi vì, trước hết nó phủ nhận hàng loạt nông dân SX nhỏ với những sản phẩm giá trị địa phương; thứ hai quan trọng hơn, nó đang bắt chước xu thế nông nghiệp của thế giới cách đây khoản 50 – 70 năm, đó là SX giảm giá thành dựa trên quy mô lớn, đi vào sản phẩm nông nghiệp tiêu chuẩn hóa, trong khi sản phẩm dạng này đang bắt đầu dư thừa trên thế giới như Gà, heo, bò công nghiệp; ngủ cốc thô….

Thực tế, nhiều vùng nông nghiệp của VN không thể trở thành cánh đồng lớn như Mỹ, Úc, Agnetina, Braxin. Còn tập trung chăn nuôi quy mô lớn mà không làm chủ được đầu vào như giống, chế phẩm và thức ăn gia súc, thì hiệu quả rất thấp, lại có nguy cơ rủi ro cao từ đầu ra và dịch bệnh.

Do vậy, việc quan trọng đầu tiên trong việc chọn lựa các mô hình và giải pháp phát triển nông nghiệp dù ở quy mô cấp Quốc gia, Doanh nghiệp hay người nông dân chính là tiếp cận nhận diện ưu điểm và hạn chế của  xu thế sản xuất nông nghiệp trên thế giới. Từ đó chọn lựa cho mình một xu thế sản xuất thích hợp dựa trên lợi thế hiện của địa phương, năng lực của người SX và xu thế tiêu dùng.

Căn cứ vào tính chất của sản phẩm trong sản xuất, tiêu thụ và sự dụng thì có thể chia sản xuất nông nghiệp trên thế giới thành 4 dạng chính. Đó là Ngành nông nghiệp cung cấp sản phẩm nguyên liệu thô; Nông nghiệp sản xuất theo công nghệ; Nông nghiệp sạch hữu cơ; Nông nghiệp thiên nhiên (canh tác tự nhiên). Dưới đây là nhận định về các ưu điểm và hạn chế của các xu thế sản xuất này đối với nông nghiệp VN.

Cơ hội nào cho khởi nghiệp nông nghiệp

Như đã phân tích các đặc điểm kinh tế nông nghiệp hiện đại, việc SX nhỏ lẻ, phân tán và chạy theo nhu cầu ngắn hạn của thị trường sẽ khiến người nông dân  khó có hiệu quả bền vững, dần dần bị đào thảo hoặc luôn sống ở mức thấp. Hiện nay có nhiều ý kiến cho rằng tương lai nông nghiệp nằm ở những công ty lớn như Hoàng Anh Gia Lai, với nguồn vốn dồi dào, quỹ đất lớn, dể tiếp cận công nghệ hiện đại và hạ giá thành, do vậy nông dân với quỹ đất nhỏ và ít vốn sẽ không có tương lai. Tuy nhiên, khi nghiên cứu các nền nông nghiệp hiện đại và thành công, cũng như nghiên cứu 4 loại sản phẩm nông nghiệp chính, cho thấy khởi nghiệp đầu tư trang trại với quỹ đất vừa và nhỏ vẫn có thể tồn tại và phát triển thành công bên cạch các công ty, tập đoàn khổng lồ.

Muốn vậy nhà đầu tư trang trại phải giải quyết các vấn đề sau để chuyển từ canh tác cá thể và HTX kiểu cũ sang kinh tế hợp tác hiện đại, kết nối hiệu quả vào các chuỗi cung ứng giá trị nông nghiệp hiệu quả. Cụ thể trình tự các bước như sau :

  1. Cần phải chọn được loại sản phẩm có lợi thế cạnh tranh dựa trên đặc điểm địa phương (khí hậu, đất đai, nguồn nước,…);
  2. Chuẩn hoá chất lượng sản phẩm và xây dựng phương pháp canh tác thích hợp với sản phẩm chọn lựa theo đúng tiêu chuẩn chất lượng
  3. Chọn lựa và kết nối với các tổ chức, chuyên gia chuyển giao hoặc hướng dẩn ứng dụng công nghệ, kỹ thuật phù hợp tương quan giữa yêu cầu SX, nguồn vốn, yếu tố địa phương…
  4. Tổ chức đầu tư hoặc kết nối với các công ty, tổ chức cung ứng vật tư, dịch vụ thu hoạch, bảo quản, vận chuyển hợp lý, hiệu quả.
  5. Xây dựng thương hiệu, trực tiếp bán hàng và phát triển thị trường  hoặc kết nối với các doanh nghiệp bán hàng tin cậy, có thực lực, có thị trường.

Các bước này có thể thực hiện song song, hoặc có thể tạm gác qua một vài bước chưa có điều kiện thực hiện để thực hiện sau. Nhưng cốt lõi các bước 1 và 2 phải xây dựng thành công mới tạo tiền đề cho các bước tiếp theo; nếu không làm tốt hai bước này mà bỏ công sức làm các bước kế tiếp thì mọi việc sẽ bị lúng túng, thiếu chủ động và không tạo ra hiệu quả mong muốn. Đặt biệt cùng với làn sóng cách mạnh công nghiệp lần thứ 4; thì các bước 3, 4, 5 hiện nay đã rất thuận lợi với sự xuất hiện của nhiều tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ, hỗ trợ kỹ thuật, và người chỉ trang trại có thể bán hàng trực tiếp thông qua tương tác, kết nối trên Internet và các công cụ, trang mạng tương tác.

T.S Đinh Thế Hiển