Trong hai năm 2008 và 2009 Chính phủ đã triển khai một loạt các biện pháp kích thích kinh tế để chống chọi với cuộc khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế thế giới. Bước sang năm 2010 Việt Nam đã xuất hiện những dấu hiệu bất ổn về kinh tế vĩ mô. Trong suốt các phiên họp thường kỳ của Chính phủ luôn thảo luận về các biện pháp để hạn chế lạm phát tăng cao và giữ vững tốc độ tăng trưởng 6,5% như đã đề ra. Nhiều văn bản đã được ban hành, trong đó đáng chú ý nhất là Nghị quyết số 18/NQ-CP ngày 06/4/2010 của Chính phủ về những giải pháp bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, không để lạm phát cao và đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế khoảng 6,5% trong năm 2010.

I.    ỔN ĐỊNH KINH TẾ VĨ MÔ VÀ KIỀM CHẾ LẠM PHÁT
Chính phủ đã đưa ra 6 nhóm giải pháp bao gồm: i) Tập trung kiềm chế lạm phát; ii) Thúc đẩy xuất khẩu, hạn chế nhập siêu, cải thiện cán cân thanh toán; iii) Bảo đảm nguồn lực thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội; iv) Bảo đảm ổn định, an toàn của hệ thống tài chính - ngân hàng; v) Tiếp tục thúc đẩy phát triển sản xuất, kinh doanh; vi) Đẩy mạnh công tác tư tưởng, thông tin, tuyên truyền, tạo đồng thuận cao trong xã hội.
Chính phủ giao Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, thận trọng; Bộ Công Thương tiến hành rà soát, đánh giá tình hình cung - cầu các mặt hàng phục vụ sản xuất và đời sống, trước hết là các mặt hàng thiết yếu như gạo, đường, sữa, thuốc chữa bệnh, thức ăn chăn nuôi, phân bón, xăng dầu, xi măng, thép v.v. không để xảy ra thiếu hàng, sốt giá. Bộ Tài chính cùng với Bộ Công Thương, các Bộ, cơ quan liên quan duy trì ổn định giá điện bán cho các hộ sản xuất, tiêu dùng và giá than bán cho sản xuất điện đến hết năm 2010 v.v.

II.    NGÂN HÀNG
Trong năm qua, có 2 Luật, 3 Nghị định, 14 Quyết định và 28 Thông tư đã được ban hành để ổn định giá trị tiền đồng, đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng và hệ thống thanh toán, góp phần ổn định tăng trưởng, hạn chế lạm phát.
- Ngân hàng Nhà nước tiếp tục công bố lãi suất tái cấp vốn, lãi suất cơ bản và các loại lãi suất khác để điều hành chính sách tiền tệ. Trong trường hợp thị trường có diễn biến bất thường, Ngân hàng Nhà nước sẽ quy định cơ chế điều hành lãi suất áp dụng trong quan hệ giữa các tổ chức tín dụng với nhau và với khách hàng, các quan hệ tín dụng khác.
- Để được thành lập, ngân hàng thương mại cổ phần phải có vốn điều lệ tối thiểu 3.000 tỷ đồng và được các cổ đông góp bằng đồng Việt Nam. Ngân hàng phải có tối thiểu 100 cổ đông tham gia góp vốn, trong đó có ít nhất 3 cổ đông sáng lập là tổ chức. Cổ đông sáng lập phải sở hữu tối thiểu 50% vốn điều lệ. Doanh nghiệp là cổ đông sáng lập phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu 500 tỷ đồng trong 5 năm liền kề và kinh doanh có lãi. Riêng cổ đông sáng lập là ngân hàng thương mại thì phải có tổng tài sản tối thiểu 50.000 tỷ đồng, kinh doanh có lãi và tỷ lệ nợ xấu nhỏ hơn 2% tổng dư nợ tại thời điểm nộp đơn thành lập ngân hàng.
- Ngân hàng thương mại phải thành lập công ty con, công ty liên kết để hoạt động cho thuê tài chính, chứng khoán, bảo hiểm; được thành lập công ty con, công ty liên kết để hoạt động quản lý tài sản bảo đảm, kiều hối, kinh doanh ngoại hối, vàng, bao thanh toán, phát hành thẻ tín dụng, tín dụng tiêu dùng, dịch vụ trung gian thanh toán, thông tin tín dụng. Ngân hàng thương mại, công ty con của ngân hàng thương mại được phép mua, nắm giữ cổ phiếu của các tổ chức tín dụng khác.
- Kể từ ngày 11/02/2010 các tổ chức kinh tế khi gửi đô la Mỹ tại tổ chức tín dụng chỉ được hưởng mức lãi suất tối đa 1%/năm, thay vì theo các mức thỏa thuận như 3 năm nay. Chênh lệch và lợi ích lớn khi chuyển sang tiền gửi VND sẽ thúc đẩy các tổ chức bán lại ngoại tệ cho ngân hàng, nhất là từ các doanh nghiệp xuất khẩu, từ đó có thể cân đối được cung - cầu ngoại tệ, tăng cường sự lưu thông trên thị trường ngoại tệ.
- Từ ngày 14/04/2010 Ngân hàng Nhà nước chính thức cho các tổ chức tín dụng được cho vay bằng đồng Việt Nam đối với khách hàng theo lãi suất thoả thuận, không bị giới hạn bởi mục đích vay và thời hạn vay như trước đó. Với quy định này, lãi suất cơ bản bằng đồng Việt Nam mà Ngân hàng Nhà nước công bố hàng tháng chỉ còn dùng làm căn cứ ấn định lãi suất huy động của các tổ chức tín dụng.
- Nâng tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng thương mại lên 9% thay vì 8% như trước đây; tỷ lệ cấp tín dụng so với nguồn vốn huy động đối với ngân hàng là 80%, tổ chức tín dụng phi ngân hàng là 85%. Nguồn vốn để cho vay bao gồm cả phần vốn từ Kho bạc Nhà nước, vốn vay các tổ chức tín dụng khác có kỳ hạn từ 3 tháng trở lên và 25% tiền gửi không kỳ hạn của tổ chức kinh tế.
- Ngân hàng Nhà nước bất ngờ tăng lãi suất cơ bản của đồng Việt Nam lên 9%/năm sau khi duy trì liên tục trong 11 tháng  ở mức 8%/năm kể từ ngày 01/12/2009. Đồng thời các loại lãi suất khác cũng tăng 1% so với trước: lãi suất tái cấp vốn của NHNN với các tổ chức tín dụng là 9,0%/năm, lãi suất tái chiết khấu của NHNN với các tổ chức tín dụng là 7,0%/năm, lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng và cho vay bù đắp thiếu hụt trong thanh toán bù trừ của NHNN với các tổ chức tín dụng là 9,0%/năm.
- Từ ngày 29/10, tổ chức tín dụng chỉ được phép cho khách hàng vay vốn bằng vàng để sản xuất và kinh doanh vàng trang sức, không được cho vay để sản xuất và kinh doanh vàng miếng;Tổ chức tín dụng chỉ được huy động vốn bằng vàng miếng thông qua phát hành giấy tờ có giá nhưng không được phép chuyển thành đồng Việt Nam và các hình thức bằng tiền khác để kinh doanh. Văn bản cũng khẳng định, tổ chức tín dụng không được huy động và cho vay bằng VND bảo đảm giá trị theo giá vàng.

III.    CHỨNG KHOÁN
Có 1 Luật, 2 Nghị định và 8 Thông tư đã được ban hành liên quan tới lĩnh vực này.
- Luật Chứng khoán sẽ điều chỉnh cả chào bán chứng khoán riêng lẻ và chào bán chứng khoán ra công chúng thay vì chỉ áp dụng đối với "chào bán chứng khoán ra công chúng" như trước đây. Tổ chức phát hành không phải là công ty đại chúng sẽ chào báo chứng khoán riêng lẻ theo quy định tại Luật Doanh nghiệp; công ty đại chúng sẽ phải tuân theo Luật chứng khoán.
- Doanh nghiệp khi chào bán cổ phần riêng lẻ có nghĩa vụ phải đăng ký với một trong các cơ quan là Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế. Khác với quy định về quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của Luật Doanh nghiệp, những người mua cổ phần trong trường hợp này không được chuyển nhượng trong thời hạn 1 năm.  Ngoài ra, mệnh giá cổ phần chào bán riêng lẻ được quy định là 10.000 đồng/cổ phần. Điều này sẽ buộc các công ty phải chuyển đổi mệnh giá cổ phần thì mới có thể chào bán vì nhiều doanh nghiệp đã quy định mệnh giá cổ phần khác 10.000 đồng/cổ phần.
- Thay vì quản lý theo mô hình 2 cấp trước đây (tại công ty chứng khoán và tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam), hoạt động lưu ký chứng khoán sẽ được thực hiện theo nguyên tắc: khách hàng lưu ký tại thành viên lưu ký và các đơn vị này sẽ tái lưu ký tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD). Tổng số dư và số dư chi tiết trên các tài khoản chứng khoán của khách hàng mở tại thành viên lưu ký phải luôn khớp với số dư và số liệu sở hữu của khách hàng đó tại VSD. Ngoài ra, thành viên lưu ký có trách nhiệm cập nhật hàng ngày thông tin mở, đóng tài khoản của nhà đầu tư thực hiện trong ngày tại thành viên lưu ký cho VSD và thực hiện đối chiếu thông tin số dư tài khoản lưu ký của từng khách hàng với số liệu sở hữu chứng khoán tại VSD. Những điều chỉnh này giúp VSD có thể quản lý tách bạch tài khoản của công ty chứng khoán với tài khoản của nhà đầu tư. Đây là điều kiện để chuyển sang giao dịch T + 2.
- Công ty chứng khoán phải kê khai chi tiết danh mục chứng khoán thương mại, chứng khoán đầu tư (chứng khoán sẵn sàng để bán, chứng khoán nắm giữ đến ngày đáo hạn), hoạt động đầu tư góp vốn, hoạt động đầu tư tài chính khác.
Việc kê khai được yêu cầu chi tiết danh mục cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ bị giảm giá/rủi ro theo số lượng, giá trị theo sổ kế toán đầu năm và cuối năm, tăng giảm so với giá trị trường, tổng giá trị theo giá trị trường. Yêu cầu cụ thể này cũng áp dụng đối với hoạt động đầu tư vào công ty con.
- Công ty chứng khoán phải thực hiện chế độ báo cáo các giao dịch lớn, bất thường để rà soát các giao dịch đáng ngờ, phục vụ công tác phòng, chống rửa tiền. Các giao dịch được xác định là có giá trị lớn, phải tiến hành rà soát, sàng lọc và thực hiện chế độ báo cáo gồm: nhà đầu tư thực hiện một hay nhiều giao dịch mua hoặc bán chứng khoán bằng tiền mặt trong 1 ngày có tổng giá trị từ 200 triệu đồng trở lên (đối với cá nhân) và từ 500 triệu đồng trở lên (đối với tổ chức);
- Nếu đáp ứng đủ 6 điều kiện sau thì công ty nước ngoài được chào bán chứng khoán ra công chúng tại Việt Nam: i) có dự án đầu tư tại Việt Nam đã được phê duyệt và phương án sử dụng số tiền thu được từ chào bán được dùng cho dự án; ii) có cam kết thực hiện dự án; iii) có cam kết không chuyển vốn huy động được ra nước ngoài và không rút vốn tự có đối ứng trong thời hạn của dự án được cấp phép; iv) có cam kết thực hiện các nghĩa vụ của tổ chức phát hành; v) có tối thiểu 1 công ty chứng khoán của Việt Nam tham gia bảo lãnh phát hành; vi) tuân thủ quy định về quản lý ngoại hối. Công ty nước ngoài được phép niêm yết chứng khoán trên Sở giao dịch chứng khoán tại Việt Nam khi đáp ứng 4 điều kiện sau: i) là chứng khoán được phát hành tại Việt Nam; ii) số lượng chứng khoán đăng ký niêm yết tương ứng với số lượng chứng khoán được chào bán tại Việt Nam; iii) cam kết thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo pháp luật Việt Nam; iv) có ít nhất 1 công ty chứng khoán Việt Nam tư vấn niêm yết chứng khoán.

IV.    DOANH NGHIỆP
Với 5 Nghị định, 6 Thông tư và 12 Quyết định được ban hành trong năm qua, nhiều vướng mắc trong khi thi hành Luật Doanh nghiệp đã dần được gỡ bỏ.
- Mã số thuế và Mã số đăng ký kinh doanh được hợp nhất thành Mã số Doanh nghiệp. Quy định này không chỉ đơn giản hoá thủ tục hành chính cho các Doanh nghiệp đăng ký kinh doanh mà còn thống nhất việc quản lý, theo dõi Doanh nghiệp của các cơ quan Nhà nước (thuế, kế hoạch, thống kê);
- Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng các tài sản liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn. Quyền sở hữu trí tuệ được sử dụng để góp vốn bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng và các quyền sở hữu trí tuệ khác theo quy định của pháp luật.
- Doanh nghiệp mới thành lập không được đặt trùng tên trong phạm vi cả nước thay vì phạm vi tỉnh, thành phố như hiện nay. Tên Doanh nghiệp cũng không được dùng  tên thương mại, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý của tổ chức, cá nhân đã được bảo hộ để cấu thành tên riêng của doanh nghiệp
- Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã thành lập tại Việt Nam có sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài không quá 49% vốn điều lệ được áp dụng điều kiện đầu tư, kinh doanh như đối với nhà đầu tư trong nước; có sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trên 49% vốn điều lệ được áp dụng điều kiện đầu tư, kinh doanh như đối với nhà đầu tư nước ngoài. Doanh nghiệp FDI có sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài không quá 49% vốn điều lệ khi tiếp tục thành lập doanh nghiệp khác tại Việt Nam sẽ được thực hiện tại Phòng Đăng ký kinh doanh theo Luật Doanh nghiệp; ngược lại thì thực hiện theo thủ tục đầu tư tại cơ quan quản lý về đầu tư.
- Nhà đầu tư nước ngoài khi góp vốn, nhận chuyển nhượng phần vốn góp trong công ty TNHH hoặc mua cổ phần mới phát hành, nhận chuyển nhượng cổ phần phải tuân thủ tỷ lệ sở hữu vốn tại các quy định có liên quan. Thủ tục thực hiện tại Phòng Đăng ký kinh doanh nếu doanh nghiệp đó đã được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và tại cơ quan quản lý về đầu tư nếu công ty đó đã được cấp Giấy chứng nhận đầu tư. Điều này được hiểu rằng, nhà đầu tư nước ngoài đầu tư bằng hình thức góp vốn, mua cổ phần với bất kỳ tỷ lệ vốn nào trong doanh nghiệp đang hoạt động theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh sẽ không phải làm thủ tục đầu tư để chuyển sang hoạt động theo Giấy chứng nhận đầu tư. Tuy nhiên, nếu nhà đầu tư nước ngoài mua 100% vốn điều lệ thì sẽ giải quyết như thế nào khi Điều 56 Nghị định 108/2006/NĐ-CP quy định trường hợp nhà đầu tư nước ngoài mua lại doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam phải thực hiện thủ tục đầu tư để được cấp Giấy chứng nhận đầu tư.

V.    ĐẦU TƯ
Đã có 1 Nghị quyết, 3 Nghị định, 17 Thông tư và 16 Quyết định được ban hành để hỗ trợ cho các hoạt động đầu tư tại Việt Nam.
- Khi tham gia góp vốn, mua cổ phần trong doanh nghiệp Việt Nam nhà đầu tư nước ngoài phải có tài khoản vốn đầu tư mở tại ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Mọi hoạt động mua, bán cổ phần, chuyển nhượng vốn góp, thu và sử dụng cổ tức, lợi nhuận được chia, chuyển tiền ra nước ngoài và các hoạt động khác liên quan đến đầu tư vào doanh nghiệp Việt Nam đều thông qua tài khoản này.
- Nhằm thu hút thêm nguồn vốn và kinh nghiệm của các thành phần kinh tế trong và ngoài nước trong việc phát triển cơ sở hạ tầng, cung cấp dịch vụ công, Thủ tướng Chính phủ đã cho phép thí điểm đầu tư theo hình thức đối tác công – tư (PPP) đối với 9 lĩnh vực gồm (1) Đường bộ, cầu đường bộ, hầm đường bộ, bến phà đường bộ; (2) Đường sắt, cầu đường sắt, hầm đường sắt; (3) Giao thông đô thị; (4) Cảng hàng không, cảng biển, cảng sông; (5) Hệ thống cung cấp nước sạch; (6) Nhà máy điện; (7) Y tế (bệnh viện). (8) Môi trường (nhà máy xử lý chất thải); (9) Các Dự án phát triển kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ công khác theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Khác với hình thức BOT, BTO, BT, trong PPP phần tham gia của Nhà nước không được ghi nhận là phần góp vốn của chủ sở hữu trong doanh nghiệp dự án, không gắn với quyền được chia lợi nhuận từ nguồn thu của dự án. Doanh nghiệp dự án là doanh nghiệp thuộc sở hữu của nhà đầu tư và do nhà đầu tư trực tiếp quản lý. Doanh nghiệp này được hưởng các ưu đãi về thuế, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, được chuyển nhượng dự án, v.v. Hình thức đầu tư mới này được kỳ vọng sẽ tạo sự đột phá trong thu hút vốn đầu tư, kinh nghiệm quản lý của khối tư nhân trong bối cảnh các nguồn viện trợ ODA, huy động vốn FDI suy giảm.
- Dự án, công trình đầu tư tại Việt Nam có một trong bảy tiêu chí sau đây phải trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư: i) tổng vốn đầu tư từ 35.000 tỷ đồng trở lên, trong đó vốn nhà nước từ 11.000 tỷ đồng trở lên; ii) Nhà máy điện hạt nhân; dự án công trình sử dụng đất có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, khu bảo vệ cảnh quan, khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học, rừng phòng hộ đầu nguồn từ  50 ha trở lên; rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay, chắn sóng lấn biển, bảo vệ môi trường từ 500ha trở lên; rừng sản xuất từ 1000 ha trở lên; iii) Các dự án, công trình sử dụng đất có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa nước từ hai vụ trở lên với quy mô từ 500 ha trở lên; iv) Dự án, công trình phải di dân tái định cư từ 20.000 người trở lên ở miền núi, từ 50.000 người trở lên ở các vùng khác; v) Dự án, công trình đầu tư tại địa bàn có di tích quốc gia có giá trị đặc biệt quan trọng về lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng cấp quốc gia; vi) Dự án, công trình đầu tư tại địa bàn đặc biệt quan trọng đối với quốc gia về quốc phòng, an ninh; vii) Dự án, công trình đòi hỏi phải áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt cần được Quốc hội quyết định. Với các dự án, công trình quan trọng quốc gia đầu tư ra nước ngoài sẽ phải trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư khi có một trong hai tiêu chí sau: i) Có tổng vốn đầu tư ra nước ngoài từ 20.000 tỷ đồng trở lên, trong đó vốn nhà nước từ 7.000 tỷ đổng trở lên; ii) Dự án, công trình đòi hỏi phải áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt cần được Quốc hội quyết định.

VI.    KINH DOANH THƯƠNG MẠI
Hoạt động này được 3 Luật, 8 Nghị định và 47 Thông tư ban hành mới trong năm để hướng dẫn và quản lý.
- Chính phủ yêu cầu từ ngày 01/01/2011 doanh nghiệp phải tự in hóa đơn (trừ doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp ở địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn được gia hạn đến năm 2012), không mua hóa đơn tại cơ quan thuế như trước đây. Tuy nhiên, do chưa có đủ điều kiện thực hiện nên Bộ Tài chính đã gia hạn để Cục thuế các địa phương tiếp tục bán hóa đơn bán cho doanh nghiệp đến ngày 31/3/2011.
- Tổ chức, cá nhân chỉ phải lập hoá đơn khi bán hàng hoá, dịch vụ có tổng giá thanh toán dưới 200.000 đồng mỗi lần (quy định cũ là 100.000 đồng).
- Đăng ký giá được thực hiện vào hai thời điểm: trước khi các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh bán mặt hàng này ra thị trường lần đầu và trước khi điều chỉnh giá bán, không phụ thuộc vào mức giá tăng/giảm. Trước đó, do Bộ Tài chính quy định trong vòng 15 ngày liên tục mà giá biến động tăng hoặc giảm từ 15% hoặc 20% (tùy theo từng mặt hàng) thì doanh nghiệp mới phải đăng ký lại giá theo yêu cầu của cơ quan nhà nước nên đã bị nhiều doanh nghiệp “lách”, gây thiệt hại cho người tiêu dùng.
- Để ngăn chặn tình trạng quảng cáo gian dối, các đơn vị truyền thông, quảng cáo sẽ chịu trách nhiệm liên đới khi cung cấp thông tin về hàng hóa, dịch vụ cho người tiêu dùng. Các đơn vị này phải bảo đảm chính xác, đầy đủ thông tin về hàng hóa, dịch vụ cung cấp; yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh cung cấp chứng cứ chứng minh tính xác thực và đầy đủ của thông tin.
- Các nhà máy điện có giấy phép hoạt động điện lực trong lĩnh vực phát điện, có công suất đặt lớn hơn 30 MW đấu nối vào hệ thống điện quốc gia, trừ nhà máy điện BOT, nhà máy điện gió và nhà máy điện địa nhiệt v.v. phải tham gia thị trường phát điện cạnh tranh.
- Kể từ ngày 01/10/2010 Việt Nam tạm thời không cho phép các doanh nghiệp kinh doanh tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu qua cửa khẩu Việt Nam đối với phủ tạng gia súc, phủ tạng gia cầm đông lạnh và không đông lạnh. Đối với những lô hàng phủ tạng gia súc, phủ tạng gia cầm đông lạnh và không đông lạnh tạm nhập để tái xuất     hoặc chuyển khẩu qua cửa khẩu Việt Nam có vận đơn xếp hàng lên phương tiện vận tải trước ngày 15 tháng 9 năm 2010 và về đến cảng, cửa khẩu Việt Nam trước ngày 01 tháng 10 năm 2010, thương nhân được thực hiện thủ tục tạm nhập để tái xuất, chuyển khẩu qua cửa khẩu Việt Nam tại cơ quan hải quan, không phải xin phép Bộ Công Thương.
- Không chỉ có tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại mới được sử dụng trọng tài như  trước đây,  theo quy định mới sẽ có 3 trường hợp được sử dụng biện pháp trọng tài để giải quyết tranh chấp: i) tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại; ii) tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó có ít nhất một bên có liên quan đến hoạt động thương mại; iii) tranh chấp khác mà pháp luật cho phép sử dụng trọng tài. Do vậy chủ thể tham gia cũng được mở rộng hơn, không còn hạn chế ở tổ chức, cá nhân kinh doanh như trước đây.

VII.    BẤT ĐỘNG SẢN
- Chủ đầu tư được huy động vốn thực hiện dự án dưới 5 hình thức: (i) vay vốn của các tổ chức tín dụng, các quỹ đầu tư hoặc phát hành trái phiếu (không kèm theo việc phân chia sản phẩm là nhà ở của Dự án); (ii) hợp đồng góp vốn hoặc hợp đồng hợp tác đầu tư nhằm mục đích chuyển nhượng quyền sử dụng đất có hạ tầng kỹ thuật (chỉ áp dụng cho chủ đầu tư cấp I); (iii) hợp đồng, văn bản góp vốn hoặc hợp đồng, văn bản hợp tác đầu tư với tổ chức, cá nhân để phân chia lợi nhuận hoặc sản phẩm; (iv) hợp đồng hợp tác kinh doanh với doanh nghiệp có chức năng kinh doanh bất động sản và (v) hợp đồng mua bán nhà ở hình thành trong tương lai. Tổng quỹ nhà ở chủ đầu tư được phép phân chia tối đa cho cả 5 hình thức trên không phải qua sàn bất động sản là 20%.
- Các dự án về kinh doanh bất động sản (nhà ở, nhà cho thuê), trung tâm thương mại, dịch vụ trên đất Nhà nước đang cho thuê trả tiền hàng năm phải chuyển sang giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc thuê đất trả tiền 1 lần cho toàn bộ thời gian thuê.
- Từ ngày 8-8-2010 (ngày Nghị định 71/2010/NĐ-CP có hiệu lực) tại mỗi tỉnh một hộ gia đình, cá nhân chỉ được góp vốn theo hình thức phân chia sản phẩm là nhà ở một lần, với số lượng là một nhà ở.
- Với những thay đổi trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chung cư mini” chính thức được được đưa vào diện quản lý. Hộ gia đình, cá nhân xây dựng nhà ở riêng lẻ khi bán từng căn hộ riêng biệt thì được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất cho từng căn hộ trong nhà ở đó.  Những giao dịch này cũng không bắt buộc phải qua sàn giao dịch bất động sản. Đây là quy định nhằm tạo thêm cơ hội cho những người thu nhập thấp có thể mua được nhà, nhất là ở những khu đô thị đông dân cư như Hà Nội và thành phố. Hồ Chí Minh.
- Tiền thuê đất, thuê mặt nước sẽ tăng gấp 3 lần (từ 0,5% lên 1,5% giá đất do UBND cấp tỉnh quy định) từ 01/03/2011. Đối với đất có khả năng sinh lời cao như đô thị, đầu mối giao thông, trung tâm thương mại v.v. thì UBND cấp tỉnh được quyết định mức giá thuê tối đa không quá 2 lần đơn giá đất thuê (tức là không quá 3% giá đất trong khi quy định cũ là 2%); đối với vùng sâu, vùng xa.. thì mức giá thuê không thấp hơn 0,5 lần đơn giá thuê.
- Các hộ gia đình, cá nhân chưa có khả năng tài chính có nguyện vọng ghi nợ tiền sử dụ̣ng đất khi chuyển mục đích sử dụng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất sẽ được cho ghi nợ với thời gian tối đa 5 năm. Trong 5 năm được ghi nợ tiền sử dụng đất, số tiền phải nộp được tính theo giá đất tại thới điểm cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Sau 5 năm được ghi nợ, nếu chưa trả hết tiền sử dụng đất, người sử dụng đất phải nộp tiền theo giá tại thời điểm trả nợ.

VIII.    XÂY DỰNG ĐẤU THẦU
Lĩnh vực này có 6 Nghị định và 33 Thông tư được ban hành mới.
- Việc điều chỉnh giá và điều chỉnh hợp đồng xây dựng chỉ áp dụng trong thời gian thực hiện hợp đồng theo hợp đồng đã ký. Khi điều chỉnh giá và hợp đồng không làm vượt tổng mức đầu tư được phê duyệt thì chủ đầu tư được quyết định điều chỉnh. Việc điều chỉnh giá hợp đồng chỉ áp dụng đối với hợp đồng theo đơn giá cố định, hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh và hợp đồng theo thời gian. Đối với hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo tỷ lệ (%), chỉ được điều chỉnh giá hợp đồng cho những khối lượng công việc bổ sung ngoài phạm vi công việc phải thực hiện theo hợp đồng đã ký kết. Đối với hợp đồng theo đơn giá cố định và hợp đồng theo thời gian thì khi giá nhiên liệu, vật tư, thiết bị do Nhà nước áp dụng biện pháp bình ổn giá, hoặc khi Nhà nước thay đổi chính sách về thuế, tiền lương ảnh hưởng trực tiếp đến giá hợp đồng thì được điều chỉnh đơn giá nếu được phép của cấp quyết định đầu tư và các bên có thỏa thuận trong hợp đồng. 
- Thực hiện thí điểm đấu thầu qua mạng đối với các gói thầu dịch vụ tư vấn, mua sắm hàng hoá và xây lắp có hình thức lựa chọn nhà thầu là đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh trong nước tại UBND thành phố Hà Nội, VNPT, EVN.  Mỗi cơ quan lựa chọn tối thiểu 05 gói thầu mua sắm hàng hóa, 03 gói thầu dịch vụ tư vấn, 03 gói thầu xây lắp để tổ chức đấu thầu qua mạng.

IX.    XUẤT NHẬP KHẨU
Hoạt động này có 1 Nghị định và 28 Thông tư mới hướng dẫn thi hành trong năm 2010.
- Các doanh nghiệp chỉ được sử dụng C/O mẫu D CEPT cho hàng hóa có xuất xứ theo Hiệp định ATIGA đến hết ngày 12/11/2010. Từ ngày 13/11, doanh nghiệp phải sử dụng C/O mẫu D ATIGA để được hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu.
- Áp dụng chế độ cấp giấy phép nhập khẩu tự động cho một số mặt hàng thuộc 24 Chương của Biểu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, bao gồm các sản phẩm nông nghiệp, và các sản phẩm tiêu dùng như đồ uống, mỹ phẩm, quần áo, giày dép, xe ô tô v.v.
- Ô tô chở người dưới 16 chỗ ngồi, loại mới (chưa qua sử dụng)chỉ được nhập khẩu về Việt Nam qua 5 cửa khẩu cảng biển quốc tế: Cái Lân-Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa-Vũng Tàu.
- Nhằm ngăn chặn hiện tượng nhập lậu các loại ôtô mới, ôtô không rõ nguồn gốc  Việt Nam không cho nhập ô tô và bộ linh kiện lắp  ráp ôtô các loại chưa qua sử dụng nhưng bị đục sửa, đóng lại số khung, số máy trong mọi trường hợp và dưới mọi hình thức.

X.    THUẾ
Có 2 Luật, 2 Nghị quyết, 2 Nghị định, 2 Quyết đinh, 70 Thông tư đã được ban hành trong năm 2010.
1. Thuế TNDN
- Ngoại trừ trường hợp doanh nghiệp nhà nước định giá lại tài sản cố định để cổ phần hoá, chênh lệch do định giá lại tài sản để góp vốn, điều chuyển khi chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp của các doanh nghiệp khác sẽ được ghi nhận vào thu nhập khác và phải chịu thuế TNDN. Khi góp vốn, điều chuyển tài sản hai bên phải có biên bản góp vốn, biên bản điều chuyển tài sản trong đó ghi rõ giá trị còn lại ghi trên sổ sách kế toán của tài sản trước khi đánh giá lại và giá trị đánh giá lại của tài sản, số năm còn lại được trích khấu hao của tài sản cố định (đối với tài sản cố định được trích khấu hao) kèm theo bộ hồ sơ về nguồn gốc tài sản.
- Cơ quan Thuế sẽ ấn định giá bán đối với ôtô, xe hai bánh gắn máy theo giá thị trường để tính thuế nếu phát hiện doanh nghiệp, hãng sản xuất bán cho người tiêu dùng cao hơn mức ghi trong hoá đơn. Giá giao dịch thông thường trên thị trường làm căn cứ ấn định giá, ấn định thuế phải nộp là Bảng giá tối thiểu xe ôtô, xe hai bánh gắn máy tính thu lệ phí trước bạ do UBND cấp tỉnh ban hành. Cơ sở kinh doanh xe ôtô, xe hai bánh gắn máy thực hiện niêm yết giá bán phù hợp với giá giao dịch thông thường trên thị trường được phép bán thấp hơn 5% mà không bị cơ quan Thuế ấn định giá.
- Nhà đầu tư nước ngoài không được chuyển ra nước ngoài số lợi nhuận được chia hoặc thu được từ hoạt động đầu tư trực tiếp tại Việt Nam của năm phát sinh lợi nhuận, trong trường hợp báo cáo tài chính của doanh nghiệp mà nhà đầu tư nước ngoài đầu tư của năm phát sinh lợi nhuận vẫn còn số lỗ lũy kế, sau khi đã chuyển lỗ theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.  Điều này có thể hạn chế tình trạng nhiềudoanh nghiệp đầu tư nước ngoài giả lỗ để chuyển lợi nhuận về công ty mẹ như thời gian qua.

2. Thuế GTGT
- Các tổ chức sản xuất, kinh doanh có hàng hóa thực xuất khẩu nhưng chưa được phía nước ngoài thanh toán qua ngân hàng theo hợp đồng sẽ được tạm hoàn thuế GTGT. Số thuế GTGT được tạm hoàn bằng 90% số thuế GTGT đầu vào được hoàn theo hồ sơ đề nghị hoàn thuế của người nộp thuế. Người nộp thuế phải cam kết sẽ xuất trình bảng kê chứng từ đã thanh toán tiền qua ngân hàng chậm nhất là 5 ngày sau khi được thanh toán đầy đủ.
- Điều chỉnh thời hạn nộp thuế giá trị gia tăng đối với các mặt hàng là nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi, thức ăn chăn nuôi, phân bón và thuốc trừ sâu ở khâu nhập khẩu lên 90 ngày kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan.

3. Thuế Xuất khẩu, thuế nhập khẩu
- Bổ sung các trường hợp được hoàn thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu: Hàng hóa nhập khẩu để sản xuất hàng hoá xuất khẩu hoặc xuất vào khu phi thuế quan nếu đã nộp thuế nhập khẩu thì được hoàn thuế tương ứng với tỷ lệ sản phẩm thực tế xuất khẩu và không phải nộp thuế xuất khẩu có đủ điều kiện xác định là được chế biến từ toàn bộ nguyên liệu nhập khẩu. Hàng hóa nhập khẩu nhưng phải tái xuất trả lại chủ hàng nước ngoài hoặc tái xuất sang nước thứ ba hoặc xuất vào khu phi thuế quan được xét hoàn lại thuế nhập khẩu đã nộp tương ứng với số lượng hàng thực tế tái xuất và không phải nộp thuế xuất khẩu.
- Từ ngày 23/4/2010, thuế suất thuế nhập khẩu đối với mặt hàng ôtô dưới 9 chỗ ngồi chạy xăng có dung tích xi-lanh từ 2.5 lít trở lên sẽ giảm 3% xuống mức 80%, và giảm 6% xuống mức 77% đối với các loại xe 4 bánh 2 cầu chủ.
- Trong năm 2010 có tới 3 lần giảm thuế nhập khẩu xăng, từ 20% xuống còn 6%. Dầu diesel cũng được giảm thuế nhập xuống mức 2%. Nguyên nhân được cho là vì các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu thua lỗ nhưng không được tăng giá bán do Chính phủ  đang muốn kiềm chế lạm phát.
- Từ năm 2011 sẽ có hơn 9.000 dòng thuế ở các nhóm mặt hàng: ô tô, đồ điện tử, hàng tiêu dùng, sữa, rau củ quả, thực phẩm v.v.  phải giảm thuế cho phù hợp với các cam kết theo lộ trình giảm thuế nêu trong các hiệp định thương mại. Đáng chú ý, trong biểu thuế mới ban hành, xe ô tô nhập khẩu nguyên chiếc có loại được giảm thuế suất từ 80% xuống 77%, có loại giảm từ mức 77% xuống 72%, còn đại đa số áp dụng thuế suất 82% so với mức 83% như trước đó. Các loại vàng nguyên liệu, vàng trang sức có hàm lượng cao sẽ chịu thuế xuất khẩu 10% thay cho mức 0% v.v.
4. Thuế TNCN
- Cá nhân chuyển nhượng bất động sản tự kê khai, tự xác định mức thuế suất áp dụng và chịu trách nhiệm về tính chính xác của hồ sơ kê khai. Để được áp dụng mức thuế suất 25% tính trên thu nhập chịu thuế, hồ sơ phải đảm bảo các điều kiện: i) Giá chuyển nhượng ghi trên hợp đồng chuyển nhượng và kê khai trên tờ khai thuế không thấp hơn giá do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quy định (đối với quyền sử dụng đất) hoặc không thấp hơn giá tính lệ phí trước bạ do Uỷ ban Nhân dân cấp tỉnh quy định (đối với nhà và các công trình xây dựng) tại thời điểm hợp đồng chuyển nhượng có hiệu lực; ii) Có hoá đơn, chứng từ hợp pháp làm căn cứ chứng minh giá mua và các chi phí liên quan mà người nộp thuế kê khai là đúng (các chi phí liên quan đến cấp quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà; chi phí cải tạo đất, nhà; chi phí xây dựng; các chi phí có liên quan khác). Đối với cá nhân chuyển nhượng hợp đồng góp vốn để có quyền mua nền nhà, mua căn hộ thì giá mua được xác định căn cứ vào chứng từ nộp tiền góp vốn và hoá đơn, chứng từ khác chứng minh các chi phí liên quan. Các chi phí liên quan đến việc chuyển nhượng bất động sản bao gồm cả các khoản trả lãi tiền vay của các tổ chức tín dụng để mua bất động sản. Nếu cá nhân chưa góp đủ số tiền theo hợp đồng góp vốn thì giá mua bằng tổng số tiền đã góp cộng với các chi phí có liên quan. Trường hợp hồ sơ không có đủ các điều kiện trên thì cơ quan thuế sẽ áp dụng thuế suất 2% trên giá chuyển nhượng.
- Tổ chức được tự in chứng từ khấu trừ thuế TNCN để cấp cho cá nhân bị khấu trừ thuế nếu đáp ứng 4 điều kiện: i) có tư cách pháp nhân; ii) có mã số thuế; iii) có đủ trang thiết bị máy tính và phần mềm bảo vệ; iv) trong thời gian 1 năm trở về trước không bị xử phạt vi phạm pháp luật về thuế từ 2 lần trở lên.
5. Thuế bảo vệ môi trường
- 9 nhóm hàng hóa phải chịu thuế bảo vệ môi trường: 1) Xăng, dầu, mỡ nhờn; 2) Than đá; 3) Dung dịch hydro-chloro-fluoro-carbon (HCFC); 4) Túi ni lông thuộc diện chịu thuế; 5) Thuốc diệt cỏ thuộc loại hạn chế sử dụng; 6) Thuốc trừ mối thuộc loại hạn chế sử dụng; 7) Thuốc bảo quản lâm sản thuộc loại hạn chế sử dụng; 8) Thuốc khử trùng kho thuộc loại hạn chế sử dụng; 9) Đối tượng chịu thuế khác do ủy ban thường vụ Quốc hội xem xét, quy định theo từng thời kỳ. Mức thuế được áp dụng là mức thuế tuyệt đối tính theo từng đơn vị hàng hóa, có phân loại theo mức độ ảnh hưởng đến môi trường của từng loại cụ thể trong mỗi nhóm, như xăng, trừ etanol mức thuế là 1000 - 4000đ/l; nhiên liệu bay là 1000 - 3000đ/l; dầu diezel là 500 - 2000đ/l; túi nilon thuộc diện chịu thuế (là loại túi, bao bì được làm từ màng nhựa đơn polyetylen, tên kỹ thuật là túi nhựa xốp) lên tới 30.000 - 50.000đ/kg v.v.

XI.    LAO ĐỘNG - TIỀN LƯƠNG
Trong lĩnh vực này đã có 7 Nghị định và 13 Thông tư được ban hành.
- Tăng lương tối thiểu chung tăng từ 650.000 đồng/tháng lên 730.000 đồng/tháng từ ngày 01/5/2010.
- Mức lương tối thiểu vùng đối với lao động làm việc tại doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài từ 1,1 triệu - 1,55 triệu đồng thay vì từ 1 triệu - 1,34 triệu như trước đây. Lao động trong doanh nghiệp trong nước sẽ có mức lương tối thiểu từ 830.000 - 1.350.000 đồng (hiện nay là 730.000-980.000 đồng). Tùy thuộc vào từng vùng, quy định này được áp dụng từ 01/01/2011 hoặc 01/7/2011.

XII.    XỬ PHẠT VI PHẠM HÀNH CHÍNH
15 Nghị định và 7 Thông tư đã được ban hành để xử lý những hành vi vi phạm trong các lĩnh vực.
- Cho phép thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh được phép xử phạt các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ cao hơn các địa phương khác từ 40% - 200%. Hai thành phố này sẽ thí điểm mức xử phạt cao hơn trong thời hạn 36 tháng ở khu vực nội thành đối với một số hành vi vi phạm v.v.
- Trong hoạt động văn hóa, một số hành vi sẽ bị phạt đáng chú ý như: say rượu, bia ở công sở, nơi làm việc, khách sạn, nhà hàng, quán ăn bị phạt từ 500.000 đồng - 1.000.000 đồng; đốt hàng mã tại nơi tổ chức lễ hội, di tích lịch sử - văn hoá, nơi công cộng cũng bị phạt với mức tương tự; phạt tiền từ 1.000.000 đồng - 3.000.000 đồng nếu tổ chức hoạt động lên đồng, xem bói, gọi hồn và các hình thức khác có tính chất mê tín dị đoan v.v.

 

Lam Giang - Hoàng Phượng