Là ngành kinh tế tăng trưởng cao, thị trường rộng với lượng người tiêu dùng trẻ chiếm phần đông, ngành bán lẻ Việt Nam được đánh giá là rất tiềm năng. Điều này cũng thể hiện khá rõ khi kinh tế khó khăn nhưng tổng mức dịch vụ hàng hóa bán lẻ vẫn ở mức cao. Theo thống kê của Bộ Công Thương, doanh số bán lẻ hàng hóa, dịch vụ năm 2009 đạt gần 1.200 nghìn tỷ đồng, tăng 18,6% so với năm 2008. Nếu loại trừ yếu tố giá, tăng trưởng vẫn đạt gần 12%. Tổng mức bán lẻ 6 tháng đầu năm 2010 ước đạt 747.400 tỷ đồng, tăng 26,7% so với cùng kỳ năm 2009 (được nhận định sẽ tăng trên 20%, ước đạt 1.440 nghìn tỷ đồng cho năm 2010). Dựa vào triển vọng này, công ty nghiên cứu thị trường toàn cầu RNCOS (Mỹ) dự báo, thị trường bán lẻ Việt Nam sẽ đạt doanh số 85 tỷ USD vào năm 2012. Như vậy, đây là mảng hoạt động có đóng góp lớn trong tăng trưởng GDP (hằng năm đóng góp trên 15% GDP) và tạo được nhiều công ăn việc làm (cho hơn 5,4 triệu lao động).
 

Nguồn: Internet
 

Theo thống kê của Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợ doanh nghiệp (BSA), thị trường nông thôn Việt Nam (tỉnh lẻ và các vùng nông thôn gọi chung là thị trường nông thôn) đang chiếm 70% lượng tiêu thụ hàng hóa nói chung, số hộ gia đình và số lượng các cửa hàng bán lẻ cũng phân bổ tập trung ở vùng nông thôn với 70%. Tuy nhiên, trên thực tế, hệ thống bán hàng của doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn chưa bao kín và hoạt động có hiệu quả ở thị trường này. Cả nước hiện có hơn 400 siêu thị, trung tâm thương mại thì hầu hết tập trung tại các thành phố, thị xã. Ngay cả một số mặt hàng thiết yếu như muối, dầu hỏa… đôi khi cũng là hàng hiếm với bà con một số nơi ở vùng sâu, vùng xa và dù có tới hơn 8.000 chợ các loại nhưng không phải tất cả người dân nông thôn đều dễ tiếp cận với các mặt hàng nhu yếu phẩm với giá hợp lý nhất. 

 

Thực tế tại nông thôn cho thấy cần xóa bỏ quan niệm thị trường nông thôn chỉ dành cho các sản phẩm rẻ tiền và mãi lực yếu. Theo một Nghiên cứu mới đây của Công ty Nghiên cứu thị trường TNS thì có tới 95% gia đình nông thôn được hỏi cho biết sẵn sàng mua tivi, 92% có thể mua bếp điện hoặc gas, 33% có thể mua máy cassette/radio, 30% muốn mua tủ lạnh, máy giặt và 9% muốn mua máy vi tính… Các con số thống kê riêng lẻ cũng cho thấy, hiện số người có thu nhập trên 1,5 triệu đồng/tháng ở nông thôn ngày càng tăng, do đó nhu cầu mua sắm thực phẩm, nhu yếu phẩm cũng tăng theo. 

 

Tiềm năng của thị trường nông thôn là rất lớn, cần được khai thác đúng mức nhưng có thể nói chưa có doanh nghiệp nội địa nào thực sự làm chủ được thị trường này, trở thành thương hiệu sáng giá, giữ ưu thế tuyệt đối trên thị trường nông thôn. Theo bà Vũ Kim Hạnh - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợ doanh nghiệp (BSA): Đối với doanh nghiệp đang hoạt động ở Việt Nam, được xem là thành công nhất trong khai thác thị trường nông thôn thì chỉ có khoảng 10-15 doanh nghiệp, chủ yếu là các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh hàng tiêu dùng nhanh như: Unilever, P&G, ICP, Pepsico VN, Coca Cola VN, Tân Hiệp Phát, Vinamilk, Kinh Đô, Mỹ Hảo, Vina Acecook… với doanh số bán lẻ tại đây cũng chỉ chiếm khoảng 20-25% tổng doanh số của công ty. Còn lại đa số là hàng Việt địa phương, hàng Trung Quốc, không nhãn mác. 

 

Vậy đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng thị trường nông thôn bị bỏ ngỏ? 

 

Ngoài việc tập trung vào xuất khẩu và cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài tại các thành phố lớn, trung tâm công nghiệp, tỉnh lỵ thì một nguyên nhân khác khiến các doanh nghiệp ít bán hàng về nông thôn là vì sợ lỗ. Nhiều doanh nghiệp vẫn có quan niệm nông dân là đối tượng có thu nhập thấp nên nhu cầu tiêu thụ hàng hoá chưa nhiều, chưa cao. Để đáp ứng nhu cầu của người nông dân, phải có các mặt hàng giá tương đối “mềm”. Trong khi đó, nguyên liệu để sản xuất hàng dù nhập ngoại hay trong nước đều có giá thành cao. Nếu đưa hàng về bán ở nông thôn, doanh nghiệp cầm chắc sẽ lỗ.  

 

Theo nhiều doanh nghiệp một khó khăn khác cản trở đưa hàng về nông thôn là địa bàn nông thôn trải rộng, khoảng cách giữa các khu dân cư xa xôi, sức mua yếu, trong khi thị hiếu mua hàng ở nông thôn tương đối khác với ở đô thị. Thêm vào đó, chi phí để thiết lập, duy trì mạng lưới phân phối khá lớn... Những trở ngại trên dẫn đến phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa có tâm lý ngại đưa hàng về nông thôn, nhất là trong bối cảnh hiện nay, khi chi phí đầu vào tăng cao do giá xăng dầu, điện... đều tăng.

 

Tuy nhiên, điều không thể phủ nhận là trên phương diện tiếp thị, các doanh nghiệp thiếu đầu tư trong nghiên cứu thị trường, thiếu am hiểu người tiêu dùng nông thôn, chưa xây dựng được mối liên hệ tin cậy với khách hàng của mình. Ví dụ, người tiêu dùng nông thôn có mức độ tin và xem quảng cáo tivi khá cao nhưng chiếm tuyệt đối đa số quảng cáo trên tivi hiện nay là nhãn hiệu nước ngoài. Ngược lại, sản phẩm nội địa có giá hợp túi tiền người tiêu dùng thì không được quảng cáo. Các doanh nghiệp cũng chưa đầu tư đồng bộ, lâu dài về dịch vụ hậu mãi, bảo trì, sửa chữa bên cạnh khâu bán hàng ở thị trường nông thôn. Do vậy, người tiêu dùng ở đây rất bất tiện trong quá trình sử dụng sản phẩm, nhất là sản phẩm công nghệ cao như máy vi tính, máy giặt... 

 

Người tiêu dùng nông thôn không mặn mà với hàng hóa nội địa còn vì một nguyên nhân rất đáng phê phán khác là nhiều doanh nghiệp đã đem về đây sản phẩm tồn kho, hàng lỗi, cận date, quá date... về nông thôn. Hơn thế, lợi dụng khoảng cách về thông tin và nhận thức, nhiều doanh nghiệp làm ăn cẩu thả, gian dối, đã biến khách hàng nông thôn thành đối tượng lừa mị của mình… 

 

Để cạnh tranh với doanh nghiệp nước ngoài, theo các chuyên gia, các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam cần đẩy mạnh phát triển thị trường, đặc biệt là quan tâm đến thị trường nông thôn, để ngành bán lẻ Việt Nam sẽ không thua ngay trên sân nhà sau 3 năm gia nhập WTO. 

 

Đưa hàng về nông thôn: cần những thay đổi và sự hỗ trợ 

 

Thị trường nông thôn được coi là dễ tính hơn thị trường thành thị và yếu tố đầu tiên thu hút đối tượng khách hàng này chính là giá cả. Cùng một loại sản phẩm, chỉ cần nhãn hiệu này giá đắt hơn một chút là lập tức người tiêu dùng nông thôn sẽ chuyển sang mua nhãn hiệu khác rẻ hơn. Hay sản phẩm cùng một mức giá nhưng nhà sản xuất đóng gói với bao bì bắt mắt, trọng lượng "nhỉnh" hơn một chút thì cũng được tìm mua... Do vậy, doanh nghiệp không cần quá đầu tư về hình thức để có thể giảm giá thành nhằm bán ra với mức giá vừa túi tiền người nông dân. 

 

Trong chiến lược quay về thị trường nông thôn, các doanh nghiệp cần tập trung vào các sản phẩm thiết yếu có chất lượng, độ bền cao, những sản phẩm phù hợp với thu nhập của người dân. Các doanh nghiệp muốn thành công ở thị trường nông thôn phải có những kế hoạch cụ thể, từ việc nghiên cứu chi tiết về thị hiếu tiêu dùng, phân khúc thị trường, nhu cầu của thị trường trong từng giai đoạn để đưa ra những sản phẩm phù hợp chứ không phải đưa ra thị trường nông thôn hàng tồn kho, kém chất lượng, những sản phẩm làm ra nhưng không xuất khẩu được. 

 

Trong khâu tiếp thị, doanh nghiệp cần khai thác các kênh quảng cáo có tác động lớn đến người tiêu dùng nông thôn như tivi, radio, báo in. Số người sử dụng điện thoại di động ở nông thôn cũng đã rất nhiều, phương tiện này cũng là một cơ hội lớn cho tiếp thị và quảng cáo đến người dân. Những thông điệp tiếp thị cần giảm bớt tính nghi thức, sự cầu kỳ, ngôn ngữ xa lạ.

Hầu hết các vùng nông thôn đều có chợ họp trong ngày. Việc giới thiệu sản phẩm tại các chợ này là rất quan trọng, các doanh nghiệp nên kèm theo các chương trình khuyến mãi hấp dẫn để tạo sự chú ý và mua sắm các sản phẩm (sản phẩm phải đảm bảo chất lượng). Với người nông dân, mua sắm cũng là cơ hội để tham gia các hoạt động giải trí. Những buổi chợ sẽ rất thú vị với nhà nông khi được thưởng thức những sinh hoạt văn hoá, giải trí thư giãn sau những ngày lao động vất vả.... 

 

Việt Nam hiện có khoảng 600 huyện, 6.000 xã, hơn 8.000 chợ và gần 500.000 cửa hàng. Lượng hàng hóa tiêu thụ qua 2 kênh phân phối này vẫn chiếm đến 90% tổng lượng hàng hóa tiêu thụ. 

 

Khâu phân phối hàng là yếu tố sống còn để thâm nhập được thị trường nông thôn. Kinh nghiệm của nhiều doanh nghiệp đã thâm nhập tốt thị trường nông thôn cho thấy, việc chọn được đúng nhà phân phối quyết định phần lớn sự thành công của chiến lược bán hàng. Doanh nghiệp cần chọn nhà phân phối có năng lực vận chuyển, có đội ngũ bán hàng nhiệt tình, có độ phủ thị trường rộng, lịch trình bán hàng tổ chức hợp lý và tin cậy về khả năng thanh toán. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần sát cánh với nhà phân phối trong việc đưa hàng xuống từng điểm bán lẻ, huấn luyện cho nhân viên kinh doanh đồng thời phát triển mối quan hệ với hệ thống bán lẻ.

 

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng có thể phát triển thương hiệu thông qua việc tổ chức các đội bán hàng lưu động. Tùy đặc trưng địa lý của từng vùng mà doanh nghiệp nên có cách tổ chức phù hợp. Cần quan tâm đến cách bày trí các đội bán hàng lưu động này, ví dụ dùng băng rôn, cờ quạt, loa phóng thanh để tăng sự thu hút, ghi dấu ấn thương hiệu. Doanh nghiệp cũng cần lưu ý lượng hàng dự trữ để đảm bảo cung ứng đủ và kịp thời cho người tiêu dùng. 

 

Tựu chung lại, để làm chủ được thị trường nông thôn, doanh nghiệp cần đầu tư nghiêm túc như cách đã đầu tư để chen chân vào các thị trường thành phố. Trên tất cả, thương hiệu sẽ đứng được khi có sự chân thành, tôn trọng, tâm thế phục vụ tốt nhất với khách hàng nông thôn của mình. 

 

Tuy nhiên, để hàng Việt bám rễ sâu thì khó khăn nhất đối với các doanh nghiệp Nhà nước vẫn là bài toán lợi nhuận. Làm thế nào để hàng tốt, giá cả phù hợp với thu nhập của người dân Việt Nam, đặc biệt là người dân nông thôn mà doanh nghiệp vẫn có lợi nhuận là một bài toán khó không phải doanh nghiệp nào cũng giải được. Để bám rễ lâu ở thị trường này, doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ từ phía cơ quan Nhà nước. 

 

Trước những thách thức của nền kinh tế trong thời gian qua, để kích cầu tiêu dùng, hỗ trợ các doanh nghiệp gặp khó khăn, đưa hàng về nông thôn là một trong những hoạt động chính của chương trình xúc tiến thị trường trong nước do Bộ Công Thương và Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh - Hỗ trợ DN (BSA) thực hiện. Khởi động từ tháng 3/2009, đến nay đã có 42 chuyến hàng Việt của 132 doanh nghiệp về các huyện vùng sâu, vùng xa trên cả nước. Mục đích của hoạt động trên là tiếp thị hàng Việt tốt, chính hãng đến tận tay nông dân, giúp doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng, qua đó có thể hiểu thị hiếu người tiêu dùng nông thôn, cải tiến sản phẩm cho phù hợp với nhu cầu của thị trường nông thôn... Kết thúc giai đoạn 1, tổng doanh thu của các chuyến bán hàng về nông thôn ước đạt gần 27 tỷ đồng; ký kết 250 hợp đồng với nhà phân phối, đại lý mới... Giai đoạn 2 của chương trình cũng đã khởi động từ tháng 7 này với sự cam kết tham gia của 60 doanh nghiệp trong nước và nhiều hỗ trợ từ phía cơ quan chức năng.  

 

Các đợt bán hàng ở nông thôn đã mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng. Với người tiêu dùng, đa số hàng hóa về thị trường nông thôn đều được áp dụng chính sách giá rẻ từ 5%-15%. Theo các doanh nghiệp, với chương trình bán hàng về nông thôn, thay vì tốn chi phí quảng cáo, doanh nghiệp dùng chi phí này thực hiện giảm giá bán. Nông dân được cung ứng những chủng loại hàng hóa thiết yếu đạt chất lượng. Nhu cầu tiêu dùng chuyên biệt của nông dân cũng được các doanh nghiệp lưu ý để có kế hoạch sản xuất. Tại mỗi phiên chợ, nông dân được tặng cẩm nang tiêu dùng để nâng cao kiến thức tiêu dùng thông minh... 

 

Nguồn: Internet
 

 Về phía doanh nghiệp, những chuyến hàng về nông thôn mang lại hiệu quả lớn, đưa hàng tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng, giúp doanh nghiệp định vị và tái cấu trúc hệ thống phân phối, tăng chỉ tiêu bán hàng ở những khu vực có sức mua cao, giảm giá thành sản phẩm. 

 

Để hàng Việt ngày càng có sức lan tỏa và tránh tính hình thức, Thứ trưởng Bộ Công thương Lê Danh Vĩnh khẳng định các hoạt động xúc tiến thương mại sẽ đi vào thực chất hơn: “Không chỉ từng chuyến hàng riêng lẻ mà sẽ xây dựng mạng lưới, duy trì sự có mặt bền vững của hàng Việt bằng cách tích hợp được mạng lưới bán lẻ tại các chợ nông thôn vào mạng lưới bán lẻ lâu dài của doanh nghiệp”. 

 

Có thể nói, quan tâm tới thị trường nông thông không chỉ góp phần chống suy giảm kinh tế trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế toàn cầu còn có tác dụng nâng cao đời sống cho nhân dân, rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị. Chủ trương của Nhà nước đưa hàng về nông thôn để tiêu thụ là một chiến lược cực kỳ hợp lý và đúng đắn. Thủ tướng Chính phủ mới đây cũng đã ký quyết định phê duyệt Đề án "Phát triển thương mại nông thôn giai đoạn 2010 - 2015 và định hướng đến năm 2020". Đề án này có một số điểm đáng chú ý là: sẽ đầu tư khoảng 9.126 tỷ đồng phát triển thương mại nông thôn với mục tiêu đến năm 2020, tất cả các xã đều có chợ đạt chuẩn theo tiêu chí nông thôn mới; 80% số thị trấn có hình thức tổ chức phân phối quy mô nhỏ và vừa. Các doanh nghiệp khi mở rộng mạng lưới kinh doanh ở nông thôn có thể được hưởng những chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng... Tất cả những lý do trên chính là cơ sở để chúng ta tin tưởng vào tiềm năng đầy triển vọng của thị trường bán lẻ nông thôn.